CHÀO MỪNG 90 NĂM THÀNH LẬP ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM (3/2/1930 - 3/2/2020); MỪNG XUÂN CANH TÝ 2020
BÀN VỀ KỸ NĂNG XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG ĐIỂN HÌNH TRONG NGHỆ THUẬT NHIẾP ẢNH

     Đỗ Trung Tiến


     Qua lý thuyết và thực tiễn, người ta thường khẳng định chắc chắn rằng: Trong một tác phẩm, không có hình tượng thì không có nghệ thuật.

     Vậy hình tượng nghệ thuật là gì: Là nhân vật chính, chủ đề chính trong tác phẩm được tác giả xây dựng với đặc trưng điển hình.

     So sánh với các bộ môn văn học, sân khấu, điện ảnh, hội họa… thì việc xây dựng hình tượng điển hình trong ảnh nghệ thuật khó hơn rất nhiều, bởi lẽ đối với các bộ môn khác khi hình tượng điển hình không đạt, người ta có thể viết lại, vẽ lại, diễn lại. Còn đối với hình tượng điển hình trong ảnh nghệ thuật phải do khoảnh khắc bấm máy quyết định, khoảnh khắc ấy tính bằng phần trăm giây, ví dụ chụp một bức ảnh chỉ với tốc độ 60 hoặc 125 phần giây. 


3 - No luc - TRUONG BA THANH.jpg


"Nỗ lực" (Ảnh: Trương Bá Thanh)

Chung sức - lò Văn hợp.jpg
"Chung sức" (Ảnh: Lò Văn Hợp)
24- Vac xin Viet bao ve tre tho Viet - PHAM QUOC HUNG.jpg
Vắc-xin Việt bảo vệ trẻ thơ Việt (Ảnh: Phạm Quốc Hưng)

     Một khó khăn khác của nhiếp ảnh so với các bộ môn khác, đó là không gian để thực hiện tác phẩm ảnh chỉ trong phạm vi hẹp như chụp một người, một nhóm người, một lớp học, một phân xưởng hay một cánh đồng. Hình tượng điển hình, nhân vật chính, chủ đề chính phải nằm trong bức ảnh nghệ thuật đó. Vậy nên ta muốn giải quyết một vấn đề, một sự kiện nào đó bằng cách chụp phóng sự ảnh, hay một nhóm ảnh thì đó là ảnh báo chí, được chụp với góc độ nghệ thuật, nhằm lôi cuốn người xem.

Đỗ Trung Tiến.jpg 
 
Đoàn Nghệ sĩ Nhiếp ảnh tác nghiệp tại Lễ hội đua bò Bảy Núi - An Giang (Ảnh: Nguyễn Quốc Huy)

Đ T T 3.jpg
Các NSNA Hội VHNT Đồng Nai trong chuyến sáng tác về Dân tộc thiểu số Đồng Nai tháng 5/2017 (Ảnh: P.V)

     Phương thức nhiếp ảnh có nhiều ưu điểm, nhưng cũng có nhiều hạn chế, bằng tư duy người chụp và công nghệ máy ảnh hiện đại như ngày nay, các hạn chế đều có thể giải quyết, đó là tư duy của người chụp ảnh. Thực tế, đã có tác giả khái quát nhiều nội dung, sự việc lớn chỉ trong một bức ảnh.

     Để phát huy thế mạnh và khắc phục hạn chế của nhiếp ảnh, nhằm xây dựng thành công hình tượng điển hình trong ảnh nghệ thuật, xin trao đổi một số nội dung, rất cần đến tư duy của người cầm máy sau đây:

     Trong xã hội có rất nhiều sự việc, sự kiện điển hình, tốt xấu đan xen, trước hết cần phải chọn sự việc điển hình là vấn đề, sự kiện có tính tích cực, tính nhân văn đang được nhiều người trong xã hội quan tâm, đó thường là chủ đề của các cuộc thi ảnh. Ví dụ các chủ đề: Dân giàu - nước mạnh - dân chủ - công bằng - văn minh, 30 năm đổi mới, nông thôn mới, hoặc rộng hơn là hình tượng điển hình về đất nước - con người…

     Đối với văn học, sân khấu, điện ảnh tác giả có thể viết và thực hiện trọn vẹn một sự việc điển hình, nhưng đối với một tác phẩm nhiếp ảnh thì không thể. Vì vậy, ta phải chọn nhân vật điển hình trong sự việc điển hình. Việc chọn nhân vật điển hình cho tác phẩm nhiếp ảnh lâu nay đều mang tính khái quát, có tính nhân văn sâu sắc, nó quyết định giá trị nghệ thuật của bức ảnh. Ví dụ: Hai bức ảnh chụp cùng chủ đề, cùng góc độ về văn minh đô thị, một bức ảnh chụp các em học sinh, một bức ảnh chụp nhóm người lớn, người ta sẽ chọn triển lãm bức ảnh học sinh, bởi cần có nếp sống văn minh từ khi còn là trẻ thơ…

     Tuy nhiên, hình tượng điển hình trong ảnh nghệ thuật, nếu là con người cần phải thể hiện được tâm trạng, tính cách của nhân vật. Tính cách, tâm trạng của nhân vật còn phụ thuộc vào hoàn cảnh điển hình mà nhân vật đó đang hoạt động, nó phụ thuộc vào giây phút bấm máy quyết định.

     Trong lý thuyết và qua thực tiễn để có các tác phẩm ảnh tiêu biểu, có hai phương pháp xây dựng hình tượng điển hình trong ảnh nghệ thuật dưới đây: 

     Một là: Xây dựng hình tượng điển hình bằng tư duy có sẵn, đó là nghệ sỹ đã chuẩn bị tư duy về sự việc điển hình, con người điển hình. Tác giả đã trù bị sẵn phương tiện máy ảnh và cả chú thích cho bức ảnh. Nghệ thuật trong nhiếp ảnh cho phép sáng tạo, nên nghệ sỹ vừa là người đạo diễn, vừa là người cầm máy, có đạo diễn nhưng hình tượng điển hình trong bức ảnh phải đạt tính tư tưởng cao, bố cục và ánh sáng đẹp, nghệ thuật hoàn chỉnh.

     Hai là: Xây dựng hình tượng điển hình đột xuất, đó là khi tác giả bắt gặp hình tượng điển hình trong một chuyến săn ảnh. Trường hợp này đòi hỏi tác giả phải có tư duy, nhanh nhạy trong phán đoán sự việc điển hình đang và sẽ xảy ra, chọn góc độ bấm máy nhanh và hợp lý, ánh sáng đẹp, để ghi lại hình tượng đột xuất đó. Bức ảnh chụp được sẽ rất giá trị bởi tính chân thực của khoảnh khắc cuộc sống.

     Ai nói chụp ảnh dễ, tôi cho rằng rất khó để có một tác phẩm đẹp và có ý nghĩa. Trong nhiều năm qua, các nghệ sỹ nhiếp ảnh Đồng Nai đã mang về cho tỉnh nhà rất nhiều giải thưởng trong và ngoài nước. Các thiết bị chụp ảnh, làm ảnh kỹ thuật số ngày càng hiện đại, kết hợp tư duy nghệ thuật của người cầm máy luôn đổi mới, tin tưởng giới nhiếp ảnh Đồng Nai sẽ còn gặt hái thêm nhiều giải thưởng xuất sắc.

                                                                                                                                Đ.T.T