KỶ NIỆM 43 NĂM THÀNH LẬP HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT ĐỒNG NAI (22/12/1979 - 22/12/2022) - CHÀO MỪNG NHỮNG NGÀY LỄ LỚN NĂM 2022 - Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh!
MIỀN NƯỚC BIÊN CƯƠNG
 


 Bút ký của Võ Diệu Thanh

 (Nguồn: TC Văn nghệ Đồng Nai số 54)


Sông Châu Đốc chạy tới Đình Dung Thăng gặp sông Nhơn Hội tạo thành ngã ba Dung Thăng. Từ ngã ba Dung Thăng sông Châu Đốc chạy tiếp một đỗi, qua khỏi ngọn Cả Hàn chưa đầy một cây số là qua đất bạn. Người dân hai bên bờ đoạn sông đó không gọi sông Châu Đốc mà gọi là sông Dung Thăng. Một khúc sông ngắn mang một cái tên khác biệt và lịch sử đi qua nó cũng khác biệt. Nơi đó người “nữ tướng” tên Hai A đã bám trụ suốt chặng đường chống Pon Pot để rồi làm nên cái biệt danh “người đàn bà không sợ Pon Pot”. Hai A, nỗi oán hận lẫn kinh hoàng của phía giặc ngoại xâm nhưng lại là cội bồ đề vững chãi vừa kiên gan vừa giàu yêu thương dành cho vùng biên An Phú.

*

Chúng tôi tới Vĩnh Hội Đông thăm cô Hai và vùng căn cứ ngày xưa cô đánh Pon Pot. Cô Hai nhờ người đồng đội già của mình lái xuồng máy chở chúng tôi từ bến đò Bùng Binh thuộc sông Châu Đốc về ngọn Cả Hàn. Lúc cô xuống xuồng phải có người dìu do tuổi cao. Lúc cô nói chuyện với mấy đứa cháu trong nhà thấy cô giống như bao nhiêu bà già khác. Không ai hình dung đó là người có thể cầm quân đứng trong những cuộc chiến khốc liệt đương đầu với lực lượng Pon Pot hiếu chiến và lừng danh khát máu. Nhưng khi nhìn hình Cô Hai đứng trên xuồng máy đang chạy, dáng sừng sững, mắt nhìn đăm đăm vào từng mảng nước, mảng cây mới thấy nét uy nghi người nữ tướng khảo sát trận địa. Cô rỉ rả kể:

- Cái ấp Ba trước mặt mình nằm giữa ngọn Cả Hàn với sông Dung Thăng. Chỉ chừng nửa cây số mà hàng trăm trận đánh. Năm tụi nó mới bắt đầu gây hấn, lén lén thủ tiêu cán bộ mình khi qua đó họp thì cô cũng bị tụi nó mời qua họp. Biết là lành ít dữ nhiều nhưng phải đi. Giắt lựu đạn đầy bên mình. Hễ nó trở mặt là cưa đôi. Vô họp tụi nó kêu mình phải cắt ấp Ba và nửa sông Dung Thăng cho nó. Đâu có được, đất mình mà, một tấc cũng giữ. Vậy là nó đánh. Cô đâu có ngán. Mình thủ có thể tổn thất nhưng nếu để nó chiếm thì đánh phục hồi còn tổn thất gấp trăm, gấp ngàn lần. Phải giữ đất mấy cháu ơi. Nó qua sông là dân mình khổ. Ở Đa Phước nó qua sông đốt 8 trăm căn nhà, gặp ai giết đó.

Cô chỉ tay về phía đình tọa lạc ngay ngã ba sông Dung Thăng.

- Đình thần xứ mình linh lắm. Cô đi họp về, đêm đó đang ngủ thấy có ông già râu dài tới ngực đứng đầu giường, con ơi giặc tới rồi dậy đánh giặc đi con”. Cô thức dậy ra thực địa, nghe dân báo “nó làm gì mà đào công sự sát mình chị Hai ơi”. Cô leo lên nóc đình bỏ ống dòm cô thấy tụi nó ba thằng một công sự. Đạn dược súng ống thì đầy. Vậy là đánh. Nó mạnh về B40, M79, mình thì mạnh về lựu đạn. Đánh tụi nó mình phải gan mới an toàn. Nếu nhát nghe nó pháo núp dưới công sự là nó vừa pháo vừa cho lính đổ bộ sát miệng công sự, ria a ka là mình không sót một mạng. Mình phải lú đầu khỏi công sự mà quan sát ba mặt phòng bị trường hợp nó đánh bọc sườn. Thấy nó tới, đừng bắn, đừng làm gì hết. Đợi nó cách mình đủ tầm ném lựu đạn là ném. Không sót thằng nào. Nếu mà nhát, bắn từ xa, nó xác định vị trí mình, là kể như lớp hỏa lực, lớp pháo nó dập mình không thành heo quay cũng thành thịt bằm. Phải nắm được quy luật. Mạng con người ta giao cho mình, mình phải tính chớ đâu có đánh càn được. Tụi nó đánh du kích cũng giỏi lắm, hồi xưa mình dạy nó mà. Chỗ ngọn Cả Hàn nè mấy anh bộ đội bị tụi nó đánh nhảy xuống sông lội về hoài.


vo-dieu-thanh_ruth.jpg
Chân dung Nhà văn Võ Diệu Thanh (ảnh internet)


Xuồng chúng tôi ghé vào một ngôi nhà đầu ngọn. Cô Hai bước lên bến nhìn ngược về phía sông.

- Chỗ này, vô đây khoảng hơn hai cây số là tới biên giới. Nó cho xuồng ra đây đánh úp mấy anh bộ đội hoài. Từ bên sông cô qua đây điều nghiên. Mấy thằng này mình phải thủ bằng cách phục kích ngoài vàm chớ trốn trong đồn là không xong. Sáng đó cho mấy anh em ăn ngủ no nê, tối phục kích. Đêm đầu nó không ra. Đêm thứ hai nó ra mình bấm mìn con cóc. Ba cái vỏ lãi gãy ngang, không sót một mạng. Từ đó nó không dám ra nữa. Mà sau trận đó chèn ơi nó pháo rát ruột.

Chúng tôi rời ngọn Cả Hàn đi tiếp đến chốt của xã gần biên giới. Ngồi bên bờ công sự mới xây lại, chúng tôi nghe cô kể về những ngày cốt này còn thô sơ, đường chiến hào, lẫn công sự đều bằng đất. Tất cả dân được tản cư qua bên kia sông. Bên này chỉ có chủ lực, lực lượng công an du kích đóng chốt dưới sự chỉ huy của cô Hai A.

- Mùa nước nổi, nguyên cái ấp này chìm trong nước, mình có công sự nổi là thùng phi. Mình ngâm trong nước mà đánh. Nó pháo, nó đổ bộ nó cho trinh sát mò qua mỗi ngày. Có những ngày tụi nó pháo những tám trăm trái. Đánh hàng trăm trận như vậy. Mình thì súng ống đạn dược phải xin từng viên bên chủ lực nên phải cầm chắc đúng mục tiêu mới bắn. Bên nó là chủ lực nên pháo đầy đủ. Bên mình cũng có chủ lực đóng chốt nhưng có bữa chủ lực bị bật chốt hết. Phải nhờ bên pháo binh yểm trợ vài chục quả để cầm chân nó. Cứ vậy mà bám chốt. Trinh sát xuống thì hốt trinh sát. Bộ binh xuống thì hốt bộ binh. Nó lên điện đài rà sóng mình chửi nhoi trong điện đài: “Con đĩ Hai A nó hăng lắm. Tao mà bắt được bằm cho vịt ăn!”. Ngon xuống đây bắt tao. Tụi bây xâm lược nước tao mà, tao đâu có sợ. Mà tụi nó đánh theo kiểu nướng quân, thí quân. Xót xa lắm mấy cháu.

Đôi mắt già nhăn nheo nhìn con nước như nhìn lại những đau thương của những người lính Khơmer và những đau thương của đồng đội mình phải đương đầu với cuộc chiến của Pol Pot.

Sông Dung Thăng chảy ngang biên giới Vĩnh Hội Đông như chảy ngang hai nỗi niềm của hai dân tộc.

Khúc sông trên những người lính Khơmer bị Pol Pot đưa vào con đường chỉ được tiến không được lùi. Tiến qua mà thắng thì cứ chiếm đất mà sống, thua thì chết ở đó hoặc cắn cỏ cắn rơm mà ăn chớ không được về, về là giết hết người nhà. Những người lính đã bị trui rèn thành những cỗ máy giết người lạnh lùng và khát máu. Càng khát máu càng được khen ngợi... Họ chỉ biết đánh hơi nơi có “sự sống” và tràn tới giết chớ không còn phân biệt được nơi đó có nguy hiểm thế nào. Tính mạng họ chỉ là những viên sỏi hạt cát khô cằn, họ đã chết phần hồn và phần xác không ngần ngại tiến về cái chết.

Khúc sông dưới này, những người lính được cô Hai dạy họ yêu sự sống. Bởi nó không của riêng mình. Nó là của mẹ cha, của họ hàng của những người đang yêu quý mình. Đánh là phải gan góc để bình tâm chọn đường chính xác nhất. Đánh để sống chớ không phải để chết. Canh cánh trách nhiệm cùng những đấng sinh thành của những người lính, người chỉ huy nhỏ nhắn chỉ vừa 38 ký chẳng còn một quyền lực nào của người trưởng công an. Điều nghiên và nhanh nhẹn phân định tâm lý đối phương cũng như tâm lý đồng đội. Miệng chan chát những lời mắng mỏ nghe mạnh mẽ nhưng nặng ân tình. Động lệnh dự lệnh đều chuẩn mực. Tiến, trụ, lùi đều dựa trên những cơ sở khoa học.

Bên này sông không có lời đe dọa nào nhưng đoàn quân vẫn cảm tử. Những người lính vì thương người chị, người em nhỏ nhắn đang đứng đầu sóng ngọn gió mà chung tay trụ lại. Vì khâm phục tin cậy lòng quả cảm cũng như trí tuệ điều binh của người nữ chỉ huy mà cật lực dấn thân. Đóng chốt trên doi đất nhỏ chìm trong con nước đầu nguồn, phận người lính như nhánh rong, cọng cỏ. Nhưng với tinh thần bám nước và mềm như nước của người nữ chỉ huy thì những “ngọn cỏ” chợt vững vàng như núi Thái Sơn.

 Dường như cứ cống hiến vì cái chung, vì hồn thiêng sông núi thì tự khắc trời nước mênh mông ban cho người chiến binh một thứ sức mạnh lẫn sự minh mẫn thiêng liêng của sông núi nước non. Giữa chiến trận không cân sức, từng trận đánh trăm đường chết một đường sống mong manh, người nữ chiến binh vẫn cứ chọn đúng con đường sống ly kỳ cho mình, cho đồng đội và cho quê hương.

*

Cuối chuyến đi, chúng tôi về nhà cô Hai ăn bữa cơm mắm kho nhúng bông điên điển ở nhà sau của cô bên bờ sông. Mắm do cô Hai ủ, bữa ăn do con gái cô Hai nấu. Mọi người thán phục cô đánh trận giỏi mà làm mắm cũng ngon.

Cô con gái đã ngoài năm mươi ngồi ăn cơm chung vừa gắp thức ăn cho khách vừa nói:

- Má làm đủ nghề, nghề nào cũng giỏi. Nhờ vậy mà giữa thời đói khổ tụi tôi no ấm. Hồi xưa…

Nói tới đó tự nhiên chị bỏ chén cơm xuống rồi khóc. Mọi người nói, hễ kể về má mình hồi xưa là chị khóc. Chị đã cố kiềm chế nhưng tiếng nói vẫn cứ nghèn nghẹn không nên lời.

- Nhiều khi con người ta đẻ ra mà người ta thương còn thua má thương tụi em. Hồi đó nhà nghèo, má dành dụm cho cho em cái mền, em cũng giữ tới bây giờ. Chồng em nói cũ rồi bỏ đi. Nhưng em nói của má cho, rách em cũng giữ.

Chị lại khóc.

Tới lúc này chúng tôi mới biết mãi lo đánh giặc, đầu óc cứ trận địa, lựu đạn, mìn, đánh úp, đánh vét sườn, cưa đôi, từng tế bào người nữ tướng quên luôn cảm giác mình là phụ nữ. Chừng chiến trận tàn cô thèm làm mẹ thì chẳng thể sinh con. Vậy là cô gá nghĩa với người đàn ông góa vợ rồi nuôi gần chục đứa con chồng bằng tất cả nhọc nhằn lẫn cái tình bao la của người mẹ ruột.

- Con người ta mang nặng đẻ đau, mình không đẻ mà có con, không thương sao được mấy cháu.

Nhìn cách cô dịu dàng trong nhà bếp, bên cạnh bầy con bầy cháu, tôi đùa:

- Cô tuy là chỉ huy nhưng vừa tình cảm vừa giỏi giang. Chắc hồi xưa nhiều người thương cô lắm.

- Xấu hoắc mà thương gì. Đầu tóc suốt ngày rối bù còn không chải.

- Má cứ lo đánh giặc.

Bữa cơm dường như lắng lại, chắc mọi người đang nghĩ gì đó về những ngày người “nữ tướng” nhỏ nhắn quăng mình giữa mênh mông trời nước, đương đầu với tiếng bom gầm đạn réo. Cô lường hết những con đường thành bại của từng trận đánh. Nhưng cô không lường được mình đã mất đi những năm tháng xuân xanh đẹp nhất của đời con gái.

Có hề gì, người mẹ kế lại tiếp tục bám nước để nuôi dưỡng những đứa con chồng. Bây giờ quả ngọt cô hái được là lòng hiếu thảo của những người không ruột rà máu mủ.

*

Xuồng đưa chúng tôi trở lại bến đò Bùng Binh để ra về. Ngồi trên xuồng nhìn con nước từng thấm đẫm tuổi trẻ tưng bừng của cô Hai, tôi nghe trong lòng mình tràn ngập cảm giác biết ơn. Cô không đơn thuần giữ yên bình cho một khúc sông Vĩnh Hội Đông, mà cô vẽ nên một bản đồ dân tộc bằng lòng quả cảm của mình. Bởi qua hình ảnh của cô, mọi người đều tin rằng dân tộc mình trường tồn, ai cũng có thể giống cô khi hạ tất cả tư lợi xuống thì sẽ làm được gì đó cho đất nước cho quê hương dẫu thời bình hay thời loạn. Sức mạnh giữ nước không ở phía sỏi đá khô cằn hoặc súng lớn súng nhỏ mà là ở ý chí, ở lương tâm và ở phía những chân tình nhẹ như sương, mềm như nước.

V.D.T