​

Bạn tôi từ Bảo Lộc (Lâm Đồng) về Biên Hòa (Đồng Nai) thăm tôi. Ở đây cũng có mấy anh bạn đồng môn nữa, chúng tôi hẹn nhau ở một quán nhậu trên đường Đồng Khởi để “ôn cố tri tân”. Trong tiếng hàn huyên của nhóm bạn lâu ngày không gặp nhau, xen lẫn một vài cơn gió lang thang lạc tới, xua bớt đi cái không khí oi nồng, giao thoa giữa mùa khô và mùa mưa Nam bộ. Quán nhậu đã bắt đầu nhộn nhịp khách. Hình ảnh nữ nhân viên tiếp thị với đồng phục đặc trưng của các hãng bia, rượu lăng xăng trong quán nhậu, đã trở nên quen thuộc. Em nhân viên tiếp thị bia, tay cầm quyển thực đơn, tay xách xô đá lạnh tiến tới đon đả mời chào. Vì đã quen biết từ trước, nên tôi chọn đồ uống là bia mà em đang tiếp thị để ủng hộ và có cớ giao lưu.

Nghề tiếp thị (TT) bia, rượu là một nghề hết sức bình thường như bao nghề khác. Đến với nghề TT bia, rượu thường là những nữ sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp trong thành phố. Trong số họ, đều là người có dáng người cân đối, khuôn mặt ưa nhìn, hoạt ngôn, dễ gần. Thời gian làm việc thường từ 5h chiều đến 9h tối hằng ngày, môi trường làm việc ở các quán nhậu trong địa bàn. Đối tượng mà nhân viên tiếp thị nhắm tới đó là những khách nhậu, từ bình dân tới giới thượng lưu. Công sức xem ra cũng chẳng vất vả lắm, mà thu nhập có phần ổn định. Quan trọng là kiếm thêm tiền chi phí việc học hành, mua sắm sách vở, dụng cụ học tập, tư trang, sinh hoạt hằng ngày; đỡ đi phần nào gánh nặng về tài chính của bố mẹ cho việc học của mình.

ảnh minh họa (nguồn: internet)

Qua giao lưu trong lúc TT phục vụ bàn nhậu của chúng tôi, Lê Lan (tên nhân vật đã thay đổi), sinh viên một trường đại học ở Đồng Nai, nhân viên TT bia Tiger, đã được công ty TNHH Nhà máy bia Việt Nam, chi nhánh Đồng Nai, nhận vào làm việc khi có đầy đủ hồ sơ. Em không ngại ngần chia sẻ. Trước đó, Lan từng đi làm nhân viên phục vụ cho một quán nhậu bò tơ rau rừng gần trường Đại học Đồng Nai. Thời gian phụ quán từ 16h30 đến 22h hằng ngày, cô được nhận 2,5 triệu tiền lương như những đồng nghiệp khác. Qua quan sát TT bia Tiger làm việc tại quán, Lan thấy khả năng làm TT của mình chắc cũng không khó khăn mấy. Hơn nữa với sự nhanh nhẹn, tự tin trong giao tiếp với khách, cô muốn thử sức. Trong khi nhu cầu tuyển nhân viên trên địa bàn của công ty bia cũng cần mạng lưới TT bia Tiger rộng khắp. Với công việc này, không nhất thiết đòi hỏi TT phải có tửu lượng cao, nhưng lại rất cần sự giao tiếp sao cho ấn tượng. May mắn, Lan có ánh mắt toát lên sự khôn ngoan, sắc sảo rõ rệt; nên ngay lần đầu phỏng vấn, Lan đã "chinh phục" được nhà tuyển dụng và trở thành nhân viên TT bia từ đó.

Lan cũng như các đồng nghiệp khác, khi khoác trên mình bộ đồng phục TT thì đều phải có trách nhiệm giữ gìn hình ảnh của công ty. Từ cách mời chào, phục vụ đến việc ăn nói giao tiếp với khách cũng phải tế nhị, khéo léo; vừa không làm mất lòng khách nhậu, vừa không làm phật ý chủ quán và giữ được thiện cảm, đoàn kết với nhân viên của quán. Đây cũng là môi trường tốt để trau dồi kỹ năng giao tiếp, ứng xử, tích lũy thêm vốn sống và tạo nhiều mối quan hệ xã hội. Ngày mới lên thành phố học tập, cô gái miệt vườn này vẫn còn quê mùa một cục; nhưng sau vài tháng, Lan đã bắt đầu va chạm ngoài xã hội, để rồi: “Va vào đời với tất cả niềm đau”, như cô bộc bạch. Mong muốn có tiền trang trải cuộc sống nơi đô thị, cô tập tành theo một đàn chị đi làm TT bia, tại một nhà hàng hải sản ở đường Võ Thị Sáu.

Tôi có quen chị tổ trưởng quản lý nhân viên tiếp thị (PC) cho biết, hiện nay trên địa bàn thành phố Biên Hòa có nhiều nhân viên TT làm việc ở gần 100 quán nhậu, do chị và hai PC khác quản lý. Nếu quán nhậu nào lớn và đông khách thì có một đến hai TT “cắm” từ thứ hai đến thứ bảy hằng tuần. Quán nhỏ hoặc ít khách thì một TT phụ trách hai quán, thời gian bán hàng cách nhật, quán thì thứ 2-4-6, quán thì thứ 3-5-7. Lương và thu nhập hàng tháng của TT cũng phụ thuộc vào chỉ tiêu giao cho từng quán. Mức lương tối thiểu là 3,5 triệu đồng/ tháng, phụ cấp 01 triệu đồng tiền xăng xe và phấn son trang điểm trước khi đi làm. Trong đó, chỉ tiêu giao cho TT bán hàng một tháng đạt từ 60 khung bia Larue và các loại bia của hãng Tiger. Nếu TT bán vượt chỉ tiêu thì được tính thêm 20 nghìn đồng một khung, thùng. Trong 3 tháng đầu được nhận vào làm việc, TT nào không đạt chỉ tiêu sẽ bị công ty chấm dứt hợp đồng. Nhưng khi làm đến tháng thứ tư trở đi, sẽ được hưởng thâm niên mỗi tháng 250 nghìn đồng, có BHYT và BHXH đầy đủ. Vì vậy mọi TT đều phải cố gắng, khéo léo để mời khách uống bia của công ty mình, nhằm ít nhất cũng đạt đủ chỉ tiêu và tăng thêm phần thưởng khích lệ do doanh số bán hàng vượt mức.

Chị PC cũng cho biết thêm, tuy thời gian làm việc ngắn, mức lương phù hợp với công việc đặc thù, nhân viên TT đôi khi không chỉ là mời chào, phục vụ khách dùng sản phẩm của mình, mà còn hoạt động như một nhân viên của quán, cũng sắp bàn, bưng bê món ăn phục vụ khách, dọn dẹp ly, chén, đũa đã qua sử dụng và cả… uống bia cùng khách khi khách mời, ép uống. Cũng có TT đã từng say xỉn với khách để nhằm mục tiêu đạt doanh số bán hàng. Do cả nể và nhiều lý do khác, mà nhiều TT đã không duy trì được tác phong làm việc, sớm giải nghệ và đi tìm kiếm công việc khác.

Qua quan sát, chúng tôi thấy để mời khách nhậu dùng sản phẩm của công ty mà TT đang làm, cũng không phải dễ. Bởi lẽ, khách nhậu thường uống bia, rượu theo “gu” của mình. Làm thay đổi “gu” của khách là cả một vấn đề, từ cách mời chào, đến cách đi đứng, đặc biệt là còn phải hoạt ngôn, vui vẻ, hài hước… để giới thiệu sản phẩm, chờ đợi cái gật đầu của khách. Muốn khách dùng thử thì mình phải thuyết trình, mà thói đời trong quán nhậu mấy ai nghe rao giảng. Những khi mời chào khách dùng thử bia của hãng, họ yêu cầu PG uống bia với hết khách này đến khách khác trong bàn nhậu, hết một lượt thì họ mới đồng ý uống bia của hãng. Rồi sự chăm chỉ, nhiệt tình phục vụ, rót bia, châm thêm đá, tư vấn món ăn để khách nhậu được thoải mái, ngon miệng. Nếu lần sau khách ghé lại quán nhậu thì mời họ dùng sản phẩm đồ uống của công ty mới dễ dàng và tạo mối giao lưu gắn bó hơn.

Đôi khi gặp khách nhậu khó tính, thì TT cũng phải “bở hơi tai”, miệng lúc nào cũng phải cười tươi để mời mọc, ứng xử và sẵn sàng uống cùng khách mặc dù trong lòng không thoải mái. Thậm chí khách nhậu khi đã có hơi men thì thường khó tính, thiếu tôn trọng công việc của TT, quá đà có thể thể hiện lời nói, hành động thiếu tế nhị, lợi dụng để “động chạm” cố ý như nắm tay, khoác vai, véo má... rồi gạ gẫm, tán tỉnh rất là tự nhiên. Vì vậy người làm TT cũng phải luôn tỉnh táo, đề phòng và biết phán đoán, chớp thời cơ hợp lý để “rút lui an toàn”, kẻo sa ngã, chểnh mảng việc học hành - Lan chia sẻ: Ông A có vẻ là công chức ở một cơ quan nào đó. Lúc đầu mới vào quán, trông ông cũng tỉnh táo, mẫu mực, xét nét; thế mà việc biến ông thành một con người hòa đồng, sống thực với mình chỉ có thể là bia rượu, chẳng thể nhận ra ông, một con người dễ dãi, nói năng bỗ bã. Dường như bia rượu đã làm cánh đàn ông trở nên ồn ào như cơn chợ vỡ, ăn uống chẳng chút kiêng dè gì cả… Vậy mà vẫn chém gió như bão giật trên cấp 12, mặt đỏ tía tai như cổ gà đá; luận bàn, phê phán đủ mọi thứ, đánh giá sự cao sang, sự tầm thường như một bản năng cần được xả ra, ai nhặt thì cứ tự nhiên. Có lẽ ai cũng nhiễm chút khoa trương, phần lớn chuyện trên bàn nhậu đều là xuồng xã, vô bổ, chẳng chết ai. Nói to như sấm, quát tháo như chốn không người. Có vẻ bao nhiêu dũng khí của họ chỉ trong tửu quán mới phát tiết. Với rất nhiều người nó là chỗ đốt thời gian thừa thãi, ngồi hàng tiếng đồng hồ trên bàn nhậu không vội, mà khi lái xe thì chỉ tranh thủ còn vài giây đèn đỏ cũng vượt. Có người cho rằng, thiếu thời gian chỉ là biểu tượng của người đàn ông thành đạt. Mà người đàn ông thành đạt, không phải đồng nghĩa với người giàu có, nhưng họ lại thích dùng thời gian cho việc thuyết giảng lý lẽ, sự đời… ở trên bàn nhậu.

Sự cạnh tranh của các thương hiệu hàng tiêu dùng càng trở nên gay gắt. Trong kinh doanh, TT là một trong những thành phần chính của quản lý kinh doanh đối với đơn vị, công ty. Để đẩy mạnh mục tiêu tiêu thụ sản phẩm, lực lượng làm tiếp thị đóng góp một phần không nhỏ cho kết quả phát triển bền vững đó. Nghề tiếp thị hiểu đúng tính chất là công việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm trực tiếp tới người tiêu dùng. Với tiếp thị bia, rượu là một công việc nhạy cảm và môi trường có phần phức tạp, song nó lại là công việc phù hợp về thời gian, có mức thu nhập ổn định đối với sinh viên, đặc biệt là những ai ưa hoạt động chốn đông người, nhiều thành phần như các quán nhậu.

Lan rót bia, châm đá cho chúng tôi trong dáng vẻ rất thư sinh, tươi trẻ với mái tóc nhuộm hạt dẻ hờ hững trên bờ vai trắng như ngó cần, bộ cánh đồng phục bó sát vào eo đầy nữ tính, rất tự nhiên. Tranh thủ khi chưa có khách bàn khác gọi bia của hãng, cô “khai” thật thu nhập của mình: “Hôm nào có đông khách "sộp" thì trung bình mỗi buổi, vừa bán bia vừa tiếp bia cũng nhận tiền “bo” được vài trăm nghìn đồng”, Cứ thế, để bán được nhiều bia, đồng nghĩa với việc TT phải uống thật nhiều, mặc dù phía công ty bia có chế tài ngăn cấm. Cô gái thừa nhận, tất cả đều do bản thân mải mê đi làm thêm và bị đồng tiền cuốn vào guồng quay.

Kể từ khi Nghị định 100 của Chính phủ (Nghị định số 100/2019/NĐ-CP), quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt. Tiếp đó là những đợt dịch Covid -19, thực hiện giãn cách xã hội; nhiều quán nhậu phải đóng cửa, có chăng được phép mở thì cũng hoạt động cầm chừng, nên lượng khách nhậu giảm hẳn, chỉ tiêu bán hàng không đạt, đội ngũ TT rệu rã, không có thu nhập, nhiều người tự bỏ việc, để kiếm việc khác. May mà Lan đã có “thâm niên” trong nghề, có nhiều mối khách xin số điện thoại làm quen, rồi các cuộc vui chơi họ gọi cô tới nhậu với khách hàng, đối tác với tư cách là “nhậu thuê”. Lan mê man trong men rượu, tuần nào ít nhất cũng phải vài trận "tắm bia". Lúc Lan rã rời ra về là khi những khách cũng đã ngất ngưởng, lê lết rời bàn nhậu. Trước khi về phòng trọ, cô nhanh chóng lẻn vào toilet của quán, móc họng nôn thốc nôn tháo. Nhiều sáng cô không thể gượng dậy để tới lớp học. Từ ngày lao mình vào “nghề” nhậu thuê, cô hoàn toàn lột xác khỏi cái mác gái miệt vườn nghèo khó. Lan tự cảm thấy chút hãnh diện với bạn bè, mặc dù cô đã gặp phải không ít sự cố cười ra nước mắt. chỉ biết khóc. Có lần Lan đi “nhậu thuê”, bị vợ của đối tác tới tận bàn nhậu đánh ghen, túm tóc, xé áo, hất cả ly bia vào mặt, chửi rủa thậm tệ. May mà mấy anh cùng bàn nhậu lao vào can ngăn, kéo bà ta ra ngoài, Lan vội chui tọt vào quầy thu ngân; nên chưa xảy ra chuyện gì. Lần đó Lan rất sốc, khóc suốt đêm, nghĩ tủi thân, nhục nhã, oan ức không sao chịu nổi, thầm bảo lần sau cảnh giác hơn”.

“Một số đồng nghiệp sau khi ra trường tìm được công ăn việc làm ổn định mới bỏ nghề, còn lại vất vưởng như tụi em thì vẫn phải duy trì để có tiền trang trải. Bảo chúng em hư hỏng, không vượt qua được cám dỗ đồng tiền, thì có phần oan lắm. Đây chỉ là công việc làm thêm phục vụ cho thời gian theo học. Đâu phải đi bán thân nuôi miệng” – Lan kết luận và chợt giọng cô chùng xuống, khuôn mặt nhợt nhạt, lớp son phấn rẻ tiền không giấu được đôi mắt thâm quầng, nhăn nheo, khóe mắt rơm rớm ngấn lệ - Làm nghề này có tiền đó, nhưng tiền không mua được sức khỏe và tương lai”.

Hoàng Tiến Điểm