Sáng 24/6/2026, tại buổi tọa đàm “Tự hào Đồng Nai - Hào khí phương Nam, khơi dậy trách nhiệm, vai trò của cấp ủy, cán bộ, đảng viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố; phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng thành phố Đồng Nai văn minh, hiện đại" do Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đồng Nai tổ chức, đồng chí Giang Mạnh Hà - Bí thư Chi bộ Hội Văn học Nghệ thuật thành phố đã trình bày tham luận với chủ đề: “Giá trị lịch sử, văn hóa Đồng Nai trong bồi đắp lý tưởng cách mạng và niềm tự hào dân tộc cho cán bộ, đảng viên hiện nay".
Dưới đây là nội dung bài tham luận:
GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, VĂN HÓA ĐỒNG NAI TRONG BỒI ĐẮP LÝ TƯỞNG CÁCH MẠNG VÀ NIỀM TỰ HÀO DÂN TỘC CHO CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN HIỆN NAY
Trước hết để tìm hiểu về giá trị lịch sử và văn hóa Đồng Nai trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn trong khuôn khổ cuộc tọa đàm hôm nay, không cho phép kiến giải đầy đủ thấu đáo về bề dày truyền thống cội nguồn thâm sâu của vùng đất địa linh nhân kiệt này. Trải qua biết bao biến cố, thăng trầm của không gian và thời gian. 328 năm hình thành và phát triển của Đồng Nai chưa phải là dài so với 4.000 năm dựng nước và giữ nước của dân tộc, nhưng cũng không phải là ngắn so với sự hữu hạn của một đời. Ngược dòng thời gian, xứ Đồng Nai xưa chính là cả vùng đất phương Nam rộng lớn. Từ thuở mang gươm đi mở cõi, các bậc tiền nhân đã thực hiện cuộc trường chinh Nam tiến, tạo nên dấu ấn lịch sử, nối dài cương thổ đến tận Đất Mũi, Hà Tiên, Kiên Giang. Các bậc tiền nhân đã vẽ lên trời xanh dáng hình kỳ vĩ của đất nước, khẳng định biểu tượng trường tồn của Việt Nam trên bản đồ thế giới. Kinh đô Phú Xuân quyết định khai mở đất phương Nam, nhưng người chọn đất Trấn Biên Đồng Nai đặt đại bản doanh mới là người có con mắt tinh tường của ngọn Hải Đăng - đó là danh tướng Nguyễn Hữu Cảnh, với biệt tài kinh lược và sự chỉ huy mưu trí, sắc sảo, ông đã biến Đồng Nai thành vùng đất giao hòa bốn phương hội tụ, đa sắc màu với những phong vị khác biệt không trộn lẫn. Một thương cảng Cù Lao Phố hay Nông Nại Đại Phố đồ sộ, quy mô nhất xứ Đàng Trong lúc bấy giờ. Từ đây lịch sử, văn hóa Đồng Nai tích tụ, thấm sâu và lan tỏa, vọng vang những câu ca dao “Rồng chầu ngoài Huế, ngựa tế Đồng Nai, Nước sông trong chảy lộn sông ngoài Thương người xa xứ lạc loài đến đây...". “Nhà Bè nước chảy chia hai, Ai về Gia Định, Đồng Nai thì về" hay “Làm trai cho đáng nên trai, Phú Xuân từng trải Đồng Nai đã từng" con người, dù có đi đâu mọi miền đất nước “Tứ Hải Giai Huynh Đệ". Nhưng nếu chưa đặt chân đến Đồng Nai thì chưa phải là đấng “mày râu” chưa xứng danh là “Bậc Tu Mi Nam Tử”. Giá trị độc đáo, dấu ấn bề dày lịch sử quý báu của Đồng Nai luôn được tiếp nối mạch nguồn, góp phần quan trọng vào hành trình dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Quang cảnh buổi tọa đàm
Trong bối cảnh hiện nay, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa Đồng Nai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lý tưởng cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị và khơi dậy niềm tự hào dân tộc cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Để giá trị lịch sử trở thành sức mạnh và nguồn lực tinh thần quý báu trong mỗi người dân Đồng Nai bởi nó được kết tinh, nuôi dưỡng, tắm mát trong hành trình ghi đậm những dấu ấn lịch sử quan trọng. Từ buổi đầu khai phá phương Nam, các thế hệ cư dân Việt Nam đã vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ để mở mang bờ cõi, đất rộng người thưa, lau sậy um tùm, núi rừng sông nước, đan xen đường đi lối mòn, quanh co hiểm trở như thiên la địa võng, “Dưới sông sấu lội, trên bờ cọp um", những người Đồng Nai đã thích nghi, hòa nhập, xây dựng cuộc sống mới, tạo nên truyền thống cần cù, lao động, kiên cường và sáng tạo. Đó là giá trị lịch sử hơn 300 năm mở cõi.
Giá trị lịch sử của thời đại Hồ Chí Minh:
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Đồng Nai là địa bàn chiến lược nơi diễn ra hàng trăm trận đánh oanh liệt, nhiều phong trào cách mạng tiêu biểu. Các địa danh như Chiến khu Đ, căn cứ Trung ương Cục miền Nam, địa đạo Nhơn Trạch, căn cứ Rừng Sác, Đồng Xoài - An Lộc - Bình Long - Phước Long - Lộc Ninh, cùng biết bao địa chỉ đỏ khác đã trở thành biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
Những giá trị lịch sử ấy không chỉ phản ánh tinh thần yêu nước, ý chí độc lập, tự chủ dân tộc mà cán bộ, đảng viên, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức còn thể hiện khát vọng lao động, sáng tạo cống hiến bằng những công trình, tác phẩm, sản phẩm văn học nghệ thuật, khoa học công nghệ, phục vụ chính trị, phục vụ nhân dân, mỗi tác phẩm công trình là một bài học sinh động, truyền tải tinh thần giáo dục cán bộ, đảng viên về lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân, về trách nhiệm giữ gìn thành quả cách mạng, những trang sử bi hùng, chói rạng non sông mà các thế hệ cha anh đã đánh đổi bằng xương máu để giành được.
Giá trị văn hoá Đồng Nai - nền tảng nuôi dưỡng bản sắc và lòng tự hào dân tộc. Đồng Nai là vùng đất giao thoa văn hóa giữa nhiều cộng đồng dân cư, tạo nên một không gian văn hóa phong phú, đa dạng nhưng vẫn thống nhất trong bản sắc văn hóa Việt Nam.
NSND-ĐD Giang Mạnh Hà trình bày bài tham luận tại buổi tọa đàm
Những giá trị văn hóa truyền thống như tinh thần đoàn kết cộng đồng, nghĩa tình, nhân ái, hiếu học, trọng nghĩa, khinh tài đã được vun đắp qua nhiều thế hệ. Các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các lễ hội dân gian, làng nghề truyền thống, các công trình kiến trúc, tín ngưỡng và những giá trị văn học nghệ thuật dân gian. Những công trình văn hoá tiêu biểu như: Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh - Trần Thượng Xuyên - Nguyễn Tri Phương - Chùa Ông - Di tích văn miếu Trấn Biên,…
Trong hệ thống di sản văn hóa của Đồng Nai, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh và Văn miếu Trấn Biên là hai địa chỉ văn hóa - lịch sử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và khơi dậy niềm tự hào dân tộc.
Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh là nơi tôn vinh công lao to lớn của vị danh tướng có công trong việc kinh lược phương Nam, thiết lập bộ máy hành chính đầu tiên trên vùng đất Đồng Nai - Gia Định vào năm 1698. Thông qua việc tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Hữu Cảnh, cán bộ, đảng viên hôm nay càng nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm kế thừa truyền thống cha ông, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh. Bên cạnh đó, Văn miếu Trấn Biên là biểu tượng tiêu biểu cho truyền thống hiếu học, trọng đạo lý và tôn vinh hiền tài của vùng đất Nam Bộ. Được xây dựng từ đầu thế kỷ XVIII, đây là Văn miếu đầu tiên của Nam Bộ, khẳng định rằng ngay từ buổi đầu mở đất, cha ông ta không chỉ chú trọng khai hoang, lập ấp mà còn đặc biệt quan tâm đến việc phát triển giáo dục, đào tạo nhân tài và xây dựng nền tảng văn hóa cho xã hội. Di tích Văn miếu Trấn Biên là minh chứng sinh động cho chân lý: sức mạnh của một quốc gia không chỉ được tạo nên bởi tiềm lực kinh tế hay quân sự mà còn được xây dựng trên nền tảng tri thức, văn hóa và đạo đức.
Vậy cán bộ, công chức, viên chức cần ứng xử như thế nào với những giá trị tiêu biểu của Lịch sử và văn hoá Đồng Nai, tôi xin đề xuất một số giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất: Tăng cường giáo dục lịch sử địa phương trong các chương trình bồi dưỡng lý luận chính trị, đào tạo cán bộ và sinh hoạt Đảng.
Thứ hai: Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử, văn hóa; biến các địa chỉ đó thành những "trường học thực tiễn" giáo dục truyền thống cách mạng.
Thứ ba: Phát huy vai trò của văn học nghệ thuật, báo chí, truyền thông trong tuyên truyền, quảng bá những giá trị lịch sử, văn hóa Đồng Nai đến cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân.
Thứ tư: Xây dựng và phát triển các mô hình bảo tàng số, thư viện số, nhà hát di động, không gian trải nghiệm văn hoá số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI trong hoạt động văn hoá - văn học nghệ thuật.
Thứ năm: Xây dựng quy hoạch dành quỹ đất đầu tư xây dựng các công trình, thiết chế văn hoá đồng bộ của Thành phố, gồm: Khu phức hợp văn hoá, thể thao, du lịch, Nhà hát biểu diễn đa năng, trung tâm triển lãm, không gian sáng tạo cho văn nghệ sĩ, không gian kiến trúc đô thị Đồng Nai.
Lịch sử và văn hóa Đồng Nai là nguồn tài sản tinh thần vô giá được hun đúc qua nhiều thế hệ, trầm tích, mạch nguồn, lắng sâu, từ hồn thiêng trong lòng đất, hồn thiêng trong lòng sông, hồn thiêng trong lòng người. Những giá trị ấy không chỉ góp phần làm nên bản sắc riêng của vùng đất Đồng Nai mà còn là nguồn sức mạnh nội sinh to lớn. Nhưng để phát huy, khai thác, chuyển hóa thành năng lượng dồi dào, tạo ra nguồn sáng bằng diện mạo mới, hơi thở mới, sức sống mới, trước hết là sự quyết tâm chính trị của Thành ủy, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, kế đến là sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Biến thành phố Đồng Nai trở thành trung tâm phát triển hàng đầu, như dáng Rồng cuộn mình bay lên tỏa ánh hào quang lấp lánh trong Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.