​

Tôi đã ở nơi này từ lâu, trước khi thành phố này kịp gọi tên mình. Tôi lặng lẽ chảy qua những ngày mưa nắng đan xen, qua những buổi sương mù mỏng tựa hơi thở của đất trời, qua cả những mùa thời gian còn vô danh. Khi ấy con người còn chưa phân định được những xuân, hạ, thu, đông. Cho đến khi hoa lá âm thầm đâm chồi, con người mới nhận ra: trưởng thành đến rất khẽ, như một mùa vừa đi qua. Tôi là dòng sông. Và Biên Hòa, từ thuở chưa thành hình đến khi trở nên rực rỡ như hôm nay, đã cùng tôi đi qua biết bao mùa xuân như thế.

Ngày ấy, tôi ôm trọn cả đôi bờ. Dưới những mái lá liêu xiêu in bóng xuống mặt gương trong, tôi lặng lẽ soi thấu nếp sống bình dị của xóm Bến. Tôi dang tay chở che cho những phận người đóng ghe, lấy thuyền làm nhà, xem mặt nước là quê hương. Để mỗi sớm mai, tôi đều được đánh thức bằng tiếng chèo khua nước dịu êm.

 Con người đến với tôi bằng sự chậm rãi của những đôi chân trần bấm sâu vào đất bãi, chiếc nón lá và những câu ngâm, điệu hò ngân dài trên sóng. Khi nắng chiều nhuốm thẫm phù sa, sau một ngày miệt mài với đồng áng, Họ lại tìm về gốc đa già soi bóng bên bến nước. Giữa những khoảnh khắc ấy, tôi đều dành tặng nhân gian một phân đoạn độc diễn giữa đất trời. Từng dòng chảy uốn lượn mềm mại, hệt như một vũ công đang phiêu lãng trên bản nhạc là những cơn sóng vọng về từ phía thượng nguồn. Bản nhạc ấy lúc trầm hùng, lúc réo rắt theo nhịp chuyển mình của tôi. Có lẽ, cái phong vị phong lưu của người Đồng Nai - sở thích được ngồi lại bên bờ và gửi gắm tâm tình vào gió nước đã được khởi nguồn và chưng cất từ những buổi chiều soi bóng bên dòng chảy biên viễn này.

Mỗi ngày tôi đều khoác lên mình vài ba màu áo. Chỉ cần tiếng mái chèo khẽ chạm vào bình minh, những tia nắng sớm dệt thành chiếc áo lam bạc thanh khiết, đến trưa lại rực lên màu nâu đỏ nồng nàn vị phù sa. Khi hoàng hôn buông xuống, mặt nước bỗng chốc hóa thành dải lụa vàng cam lộng lẫy đang dệt những vũ khúc cuối ngày, trước khi chìm vào sắc đen huyền bí lấp lánh của ánh đèn phố thị. Sự chuyển mình của sắc nước không chỉ là cuộc dạo chơi của ánh sáng, mà còn là tấm gương phản chiếu nhịp sống của một đô thị đang cựa mình. Tuy nhiên, có một mùa mà mặt nước của tôi trong hơn ngày thường, đó là mùa xuân.

Mùa xuân của hơn 300 năm về trước, tôi trải dài theo những chuyến ghe xuôi ngược chở theo ước mong mưu sinh. Những phiên chợ ven sông đầy ắp hàng hóa và tiếng nói cười rôm rả. Xuân đến, người ta sửa soạn, trang trí nhà cửa, neo thuyền gọn gàng hơn. Không khí mùa xuân rót vào lòng tôi sự căng tràn của nhựa sống. Nhìn lại mình, tôi ngỡ ngàng thấy dòng trôi ấy không chỉ là nước, mà là một dải lụa dát đầy châu báu, một sự thịnh vượng được kết tinh từ nắng, gió và những hạt bụi vàng của mùa mới. Tôi đã ôm trọn ký ức của miền đất Biên Hòa hiền hòa như thế.

Thời gian trôi đi nhanh hơn. Sau những đổi thay của thời cuộc, những lần điều chỉnh địa giới, Biên Hòa lớn dần lên và mang cái tên mới - Trấn Biên. Người ta nhắc tới Trấn Biên mới với những công trình và dự án hiện đại. Con đường làng ngày ấy nay đã trở nên dài và rộng. Người cũng đông đúc hơn xưa. Nếu ngày xưa, mặt sông chỉ in bóng những rặng dừa nước hay hàng bần ven bờ, thì nay, tôi ôm vào lòng cả những dải lụa sáng rực rỡ từ cầu Ghềnh, cầu Hóa An hắt xuống. Ánh đèn màu từ những tòa nhà cao tầng soi xuống mặt sóng, tan ra, hòa quyện với màu nâu đỏ của phù sa, tạo nên một thứ màu sắc tân kỳ - vừa hiện đại lại vừa cổ kính.

Giờ đây, tiếng gọi đò dần thưa thớt, thay vào đó là cảnh phố thị hiện đại và nhộn nhịp. Đã có lúc tôi lo sợ rằng con người sẽ ít dừng lại bên tôi. Nhịp sống trên bờ đúng là có nhiều đổi thay, nhưng có lẽ nếp sống gắn bó với thiên nhiên vẫn còn hằn sâu trong tâm thức của người Đồng Nai. Những khu du lịch và giải trí ven sông được người địa phương lẫn khách vãng lai ưa chuộng. Không còn những thương hồ quây quần bên gốc cổ thụ như xưa. Giờ đây, sau mỗi ca làm việc căng thẳng, người người lại chọn những quán ven sông để tâm tư, trò chuyện. Tuy đã lớn tuổi nhưng tôi vẫn kiên nhẫn lắng nghe họ. Đôi lúc tôi còn nhờ gió mang những phiền muộn của họ thả vào cơn sóng cuốn đi thật xa. Chỉ mong sao khi tách mình khỏi bờ bến này, lòng họ sẽ nhẹ tựa mây trời, không còn vướng bận những sầu muộn của đời thường.

Những ngày chuẩn bị vào Xuân, tôi lại được nghe những buồn vui và cả những ước mơ, dự định của con người nhiều hơn. Những đổi thay của đất nước cũng khiến cho không khí Xuân năm nay tươi mới và tràn ngập niềm tin. Tôi mong giữa những mùa xuân rộn ràng, con người còn nhớ rằng có một dòng sông đã ở đây từ rất lâu, đã chứng kiến từng bước trưởng thành của vùng đất này. Rằng dưới những lớp bê tông và ánh đèn, vẫn có một mạch chảy âm thầm nối quá khứ với hiện tại.

Dù ở hình hài nào, tôi vẫn là mạch xanh hiền hòa nuôi dưỡng tâm hồn cho mảnh đất này. Tôi không chỉ chở nặng phù sa nuôi lớn ruộng vườn, mà còn mang theo những ước vọng của bao người xa xứ chọn nơi đây làm quê hương thứ hai. Không phải vô tình mà nhiều người muốn được sống cạnh dòng chảy của tôi. Bởi sự thịnh vượng của một miền đất không chỉ được đo bằng những công trình đồ sộ, mà còn được nhận biết dựa trên sự hạnh phúc của những con người sinh sống ở đó. Hằng năm vào khoảnh khắc chuẩn bị vào Xuân, người Đồng Nai lại được ngắm pháo hoa in trên mặt sóng, lắng nghe gió xuân hát khúc hát đổi mới. Tôi mang theo phù sa, mang theo ký ức, mang theo những mùa xuân đã đi qua vùng Trấn Biên này. Và khi Xuân lại về, tôi vẫn ở đây, lặng lẽ soi bóng một miền đất đang lớn lên từng ngày.

H.X

​Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 95-96 (Tháng 01 & 02 năm 2026)