Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Campuchia Đồng Nai, Đại tá Phạm Quốc Thân (Bút danh Kỳ Tam) từng tham gia Chiến dịch Long Khánh - Xuân Lộc (Sư đoàn 341). Chưa kịp hưởng không khí hòa bình trên đất Việt mến yêu, Phạm Quốc Thân lại lên đường làm nhiệm vụ quốc tế, 10 năm đằng đẵng chiến đấu trên đất bạn, tự lòng mình Kỳ Tam dâng trào nhiều cảm xúc và cảm xúc ấy trở thành những câu thơ tự đáy lòng.
Anh từng tâm sự: “Mình làm thơ là để ghi lại những cảm xúc lúc lên rừng, khi xuống biển, những đêm dài hành quân, lúc đối mặt với sinh tử, chứ không có ước vọng làm nhà thơ". Mãi đến tuổi 67 (07/6/2022), Kỳ Tam mới ra mắt tập thơ Thiên lý hoa vàng. Những vần thơ về người lính tình nguyện, về những “Thoi dệt" giữa hai nước láng giềng:
Mười năm là bấy nhiêu ngày
Mồ hôi, xương máu đã dày tấc son
Đất Chùa Tháp, đất Rồng Tiên
Anh là thoi dệt hai miền với nhau
(Mười năm)
Đại tá Phạm Quốc Thân - Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Campuchia Đồng Nai
Những “Thoi dệt" ấy đã cùng đồng đội, đồng bào Việt Nam giúp hồi sinh một dân tộc đang trên đường “diệt chủng":
Mười năm chân cứng đá mềm
Bước chân tình nguyện sắc son đất Chùa
Trải đời muối mặn, chanh chua
Để bao hoa trái đón mùa hồi sinh
Mười năm giúp bạn thanh bình
Cho rừng thốt nốt vươn xanh giữa trời
(Mười năm)
Và rồi Campuchia đã thực sự hồi sinh:
Hỡi anh xin hãy dừng chân/
Đất hồi sinh đã mấy lần nở hoa
Tìm đâu được nét hôm qua
Nắng mưa đã đổi thịt da trắng hồng
Hội gì đấy nhỉ…người đông?
Dập dìu điệu múa Room - vông bên sàn
Tiếng ai ca, tiếng ai đàn
Thì ra xuân đến chứa chan tình người!
(Xuân về trên đất Ăng-co)
Khi vợ anh trách, sao đi lâu quá chưa về lại quê hương, anh viết:
Em cứ ngỡ anh vẫn còn nhỏ dại/Nên “ngăn anh không đi chuyến ngược lường/Em có hiểu cái nghĩa tình bè bạn/Giữ đất này như giữ đất quê hương/ (Câu hát dặm bên dòng Tôn-Lê-Sap)
Rời đất nước Chùa Tháp, trở về quê hương Phạm Quốc Thân lại tiếp tục công tác trên vùng đất Đông Nam Bộ và điểm dừng cuối cùng là Chính trị viên BCHQS huyện Long Thành. Đây là thời gian như bùng phát tứ thơ về người lính, về tình đồng đội: Gian khổ nhiều nên cũng lắm yêu thương/Đồng đội tôi vẫn dìu nhau đi về phía trước/Mặc thế giới đổi thay, mặc dòng đời xuôi ngược/ Đồng đội tôi - chữ trung hiếu vẹn toàn. (Ghi ở Trung đoàn)
Về hưu, Phạm Quốc Thân lại thêm 10 năm đảm nhận trách nhiệm Phó Chủ tịch tỉnh hội - Liên Chi hội trưởng Long Khánh, một vùng đất không chỉ khởi đầu những chiến công của đời lính, mà còn là nơi đồng đội Sư 341 đang an nghỉ, nơi mà: Đã từng cơm muối có nhau/Đã từng đuổi giặc rừng sâu…đã từng/Câu thơ bạn viết ngang chừng/Vấn vương như sợi dây rừng vấn vương/Dãi dầu áo lính phong sương/Kỷ niệm xưa với chiến trường còn đây (bài thơ chưa viết tựa).
Khi viếng mộ những đồng đội F 341 tại Nghĩa trang liệt sĩ Long Khánh, anh vẫn nhìn thấy:
Nơi nghĩa trang đồng đội đã chỉnh tề
Hàng dọc, hàng ngang, nghiêm trang, thẳng tắp
Đợi các anh đứng vào và hát
Khúc quân hành vang vọng mãi trong tim!
(Lời thì thầm từ đất)
Với tôi, Thiên lý hoa vàng, Kỳ Tam đã hướng đến sự kết hợp hài hòa của trí tuệ - lý tưởng và cảm xúc, gây ấn tượng cho người đọc về một lối viết chân thành và một tình hữu nghị thủy chung trong sáng. Tuy không mượt mà, bay bổng; không gào thét, thâm sâu như những cánh rừng nhiệt đới mà bước chân những người lính tình nguyện chúng ta đã đi qua. Thật sự, Kỳ Tam chỉ dựa vào thơ để ôn lại truyền thống, sống lại với những thời khắc lịch sử hào hùng của dân tộc. Là người lính trận, dù đã bước vào tuổi 70, nhưng tâm hồn Kỳ Tam không nghèo như cuộc sống ở đời, mà đã thực sự giàu lên với những vần thơ, với tâm hồn yêu thơ!