Đoàn văn nghệ sĩ Đồng Nai trước Đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia tại xã Lộc Ninh, Đồng Nai - ảnh: Vũ Sơn Lâm
Tháng 8 năm 2025, Hội VHNT tổ chức chuyến thâm nhập thực tế sáng tác cho các tác giả thuộc chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh tại những địa bàn biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thuộc tỉnh Bình Phước (cũ). Đây là dịp để các văn nghệ sĩ tìm kiếm cảm hứng sáng tác thông qua việc tiếp xúc, quan sát và cảm nhận nhịp sống nơi tuyến đầu của Tổ quốc, nơi có sự gắn kết chặt chẽ giữa đất, người và lịch sử.
Suốt hành trình, đoàn đã ghi nhận nhiều hình ảnh và câu chuyện chân thực, thể hiện tinh thần kiên trung, sự hy sinh thầm lặng của con người cũng như nét đẹp văn hóa phong phú của các vùng đất biên cương. Điểm dừng chân đầu tiên là xã Lộc Thịnh, huyện Lộc Ninh, nơi những người lính biên phòng ngày đêm làm nhiệm vụ canh giữ cột mốc, bảo vệ sự bình yên cho đất nước. Hình ảnh những chiến sĩ quân hàm xanh bên cột mốc thiêng liêng, ánh mắt kiên nghị nhưng vẫn ấm áp đã khắc sâu trong lòng người tham gia chuyến sáng tác niềm xúc động đặc biệt. Không chỉ cầm chắc tay súng bảo vệ biên giới, các anh còn kiên trì cầm phấn dạy chữ cho trẻ em vùng cao, hướng dẫn bà con tham gia hoạt động thể thao, văn hóa, thể hiện rõ tinh thần Bộ đội Cụ Hồ gần gũi, nhân ái. Buổi chiều trên vùng đất biên cương, trong ánh hoàng hôn bảng lảng, hình ảnh những lớp học dã chiến, tiếng trẻ đọc bài xen lẫn tiếng gió thổi qua hàng cây tạo nên một khung cảnh vừa bình dị vừa thiêng liêng, gợi mở nhiều cảm hứng sáng tác cho các văn nghệ sĩ.
Rời Lộc Thịnh, chúng tôi có mặt tại Đồn biên phòng Lộc Thiện, nơi không khí trong lành và cảnh sắc thanh bình để lại nhiều ấn tượng. Cây Độc Lập sừng sững như chứng nhân của lịch sử, gợi nhắc về bao thăng trầm đã đi qua. Bên cạnh đó, Tượng đài Hữu nghị Việt Nam Campuchia trang nghiêm và sóc Ông Lãng giàu dấu tích lịch sử đã khẳng định sự bền chặt của tình đoàn kết quốc tế và ý chí kiên cường của quân dân vùng biên. Tại đây, đoàn sáng tác vừa quan sát vừa lắng nghe, để rồi từng chi tiết nhỏ của đời sống, từng ánh mắt và nụ cười của người dân đều trở thành nguồn chất liệu quý giá cho nghệ thuật. Buổi chiều tại Đồn Hoa Lư tiếp tục khắc sâu trong ký ức của đoàn những câu chuyện cảm động về người lính biên phòng. Trong chia sẻ chân thành, các chiến sĩ nhấn mạnh rằng “còn chúng tôi thì còn biên cương", một lời khẳng định giản dị nhưng đầy sức nặng, cho thấy ý chí sắt đá trong việc bảo vệ từng tấc đất của Tổ quốc. Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa vùng trời biên giới hùng vĩ càng làm cho không khí thêm trang nghiêm, khơi dậy lòng tự hào dân tộc trong mỗi người. Những câu chuyện về công việc tuần tra, về đêm trắng giữa núi rừng chỉ có tiếng côn trùng hòa cùng ánh trăng, càng làm nổi bật sự gian khổ nhưng cũng thật kiêu hãnh của người lính nơi tuyến đầu.
Tiếp nối hành trình, đoàn đặt chân đến Vườn quốc gia Bù Gia Mập, một không gian thiên nhiên hoang sơ mà kỳ vĩ. Tại đây, chúng tôi cùng lực lượng kiểm lâm băng qua suối, vượt đường rừng, để đến chiêm ngưỡng những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, đặc biệt là cây Tơm Tung cao vút, rễ chằng chịt như biểu tượng cho sức sống trường tồn của đại ngàn. Di tích đường ống xăng dầu Trường Sơn hiện ra giữa rừng sâu như một minh chứng sống động cho sự kiên cường của cha ông trong những năm tháng kháng chiến gian khổ. Đến thác Đak Mai, đoàn được chiêm ngưỡng khung cảnh hùng vĩ, tiếng nước đổ trắng xóa vang vọng cả núi rừng, tựa như bản hùng ca thiên nhiên bất tận. Những trải nghiệm ấy không chỉ gợi mở cảm hứng cho tác phẩm nghệ thuật mà còn nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ thiên nhiên và bảo vệ những giá trị lịch sử thiêng liêng.
Ngày cuối cùng, đoàn trở về sóc Bom Bo, địa danh đã đi vào lịch sử với hình ảnh bà con dân tộc S'tiêng dùng chày giã gạo nuôi quân. Âm vang năm xưa nay hòa cùng nhịp sống rộn ràng, với tiếng cồng chiêng ngân vang, ánh lửa bập bùng và những nụ cười hiền hậu của đồng bào. Sóc Bom Bo hôm nay vừa bình dị vừa tươi mới nhưng vẫn chứa đựng lớp trầm tích văn hóa sâu dày, khiến mỗi bước chân đến đây như được trở về với cội nguồn. Hình ảnh già làng kể chuyện bên mái nhà sàn, bọn trẻ chăm chú lắng nghe, phụ nữ trong bộ váy truyền thống chuẩn bị lễ hội, tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa giàu bản sắc, làm sáng bừng hành trình sáng tác. Kết thúc trại sáng tác, các văn nghệ sĩ không chỉ mang về những bức ảnh, những bức tranh, mà quan trọng hơn là mang về cảm xúc, sự thấu hiểu và niềm tự hào.
Mỗi trải nghiệm trên hành trình từ Lộc Thịnh, Lộc Thiện, Hoa Lư đến Bù Gia Mập và sóc Bom Bo đều đã trở thành một mảnh ghép quý giá trong bức tranh tổng thể về vùng biên cương đất nước. Đây là nơi vừa thấm đẫm dấu ấn lịch sử, vừa giàu bản sắc văn hóa, vừa rạng rỡ sức sống mới của con người hôm nay. Chuyến sáng tác không chỉ đơn thuần là chuyến đi thâm nhập thực tế, mà còn là hành trình tri ân những hy sinh thầm lặng, hun đúc niềm tự hào dân tộc và tiếp thêm cảm hứng sáng tạo cho văn nghệ sĩ. Qua đó, một lần nữa khẳng định rằng nghệ thuật không chỉ dừng lại ở phản ánh cái đẹp, mà còn mang trong mình sứ mệnh lưu giữ, nhắc nhớ và truyền lửa cho các thế hệ mai sau, để tình yêu quê hương đất nước luôn cháy sáng trong từng trang viết, từng bức tranh và từng bức ảnh.
V.S.L
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 91 (Tháng 9 năm 2025)