Hội VHNT Đồng Nai hiện có xấp xỉ 300 hội viên, trong đó hội viên nữ chỉ chiếm chưa tới 1/3. Tuy ít, nhưng chị em đã góp phần mang lại cho VHNT Đồng Nai vẻ đẹp đa sắc hương, đa hình thức, giọng điệu.
Nói đến phái đẹp tham gia sáng tác VHNT không thể không nhắc đến những tên tuổi sáng giá một thời. Vào những năm 80 - 90 của thế kỷ trước, văn học Đồng Nai đã có Nguyễn Thị Tư, Nguyệt Cầm, Thu Trân, Nhật Tú, Hoài Tố Hạnh…
Phái đẹp tham gia sáng tác VHNT không giống nam giới, họ phải vượt qua nhiều rào cản, làm tròn bổn phận người vợ, người mẹ, thậm chí… người bà trước khi trở thành nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhạc sĩ hay nghệ sĩ nhiếp ảnh. Những người trẻ nuôi con nhỏ thì công việc sáng tạo VHNT càng là một thử thách không hề dễ dàng. Họ phải biết cách thu vén việc nhà và tranh thủ thời gian để làm công việc sáng tạo, nếu không muốn chờ đến lúc… nghỉ hưu(!).
Chuyện các "bông hồng" của Hội VHNT Đồng Nai “tác nghiệp" đã làm cho văn học nghệ thuật Đồng Nai vô cùng phong phú và thi vị. Năm 2023, nữ nghệ sĩ múa Kim Chi bất ngờ tham gia tiết mục múa đôi cùng con gái Quý Ngân. Nhìn động tác dứt khoát, vóc dáng gọn gàng, không ai nghĩ nữ nghệ sĩ đã “tám mươi xuân". “Chị đại" Nguyễn Thị Lệ Hồng trước khi đắm mình vào dòng sông thi ca từng giữ chức Tổng giám đốc Công ty Công nghệ thực phẩm. Năm 2024, bà cùng chồng là hội viên Hồ Quế Hậu trở thành “đôi bạn cùng tiến" khi cùng lúc xuất bản hai tập sách Đương đầu những cơn gió ngược (Lệ Hồng) và Từ suối nguồn ra biển lớn (Hồ Quế Hậu). Nhà thơ Minh Hạ thường 3 giờ sáng đã trở dậy nấu nước pha trà rồi vừa tự thưởng trà một mình, vừa… sáng tác thơ. Thơ Minh Hạ giàu hình ảnh, câu chữ mượt mà nên thường được các nhạc sĩ chọn phổ nhạc.Bài hát Cánh đồng quê do nhạc sĩ Trần Viết Bính phổ thơ Minh Hạ đã đoạt giải thưởng hàng năm năm 2023. Nữ nhà báo - nhà thơ Lê Hương Thơm ngoài 70 xuân vẫn phụ trách công tác khuyến học, khuyến tài, phụ nữ… của phường Trung Dũng - TP Biên Hòa (cũ). Các “chị đại" như Thanh Bình, Minh Tâm (thơ), Cẩm Nhung (âm nhạc) chỉ xuất hiện loáng thoáng, theo kiểu “thoang thoảng hoa nhài…". Nhà thơ Bảo Thư năm 2024 vừa được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam, hàng ngày xoay như chong chóng phục vụ hai “họa sĩ nhà" là chồng và con trai, rảnh lúc nào làm thơ lúc ấy. Thơ Bảo Thư luôn đầy ắp tâm trạng, ngổn ngang những vui buồn, âu lo, day dứt. Chị Nguyễn Hiền - công nhân công ty Pouchen hơn chục năm nay phải chăm sóc người thân bệnh nặng. Bận rộn, vất vả nhưng Nguyễn Hiền vừa xuất bản tập thơ có cái tên lạ tai: Nắng đêm. Cũng là công nhân công ty Pouchen, chị Dương Thu Hường là tác giả tập truyện ngắn Bông hồng đen, mô tả đời sống muôn màu của công nhân các khu công nghiệp. Vóc dáng bé nhỏ nhưng chị từng một mình leo ngược lên biên giới phía Bắc để sáng tác về bộ đội biên phòng; ngày 30 tết cổ truyền còn khăn gói sang tận Campuchia… tìm hiểu và viết về họa diệt chủng. Cây bút nữ sắc sảo, đầy cá tính Trâm Oanh là cán bộ Hội đồng Nhân dân tỉnh, nặng gánh hai vai việc nhà việc nước nhưng cây bút tài hoa “số đỏ như son" này năm nào cũng ẵm dăm ba giải thưởng văn học lớn nhỏ.
Văn phòng Hội VHNT Đồng Nai hiện có 4 tác giả nữ. “Chị đại" Hoàng Điệp nguyên phó chủ tịch Hội, bị chứng hen suyễn nặng, vừa thở ì ạch, vừa làm việc cơ quan và viết sách cho trẻ em. Ngô Hường là “chuyên gia" máy tính, tay ngang nhưng thông thạo công việc trình bày tạp chí, làm phim tư liệu. Năm 2024, cuốn sách đầu tiên của chị Tung tăng ngày hè lấy cảm hứng từ cậu con 6 tuổi trai láu lỉnh, được nhiều lời ngợi khen. Nhà văn Trần Thu Hằng sở trường với thể loại hiếm người cạnh tranh: tiểu thuyết lịch sử. Chị cũng là người luôn có tác phẩm văn học được các nhà xuất bản tên tuổi ấn hành. Huyền Quy sau nhiều năm theo sát hoạt động mỹ thuật - nhiếp ảnh đã biết thêm nghề… phó nháy và từng nhận được 2 giải B giải thưởng VHNT hàng năm: Tác phẩm Bên khung cửi năm 2023 và Công việc trên cao năm 2024. Hiện tại Huyền Quy vừa làm công việc văn phòng Hội, vừa kiên trì theo học thạc sĩ chuyên ngành quản lý văn hóa.
Phái đẹp Hội VHNT Đồng Nai để lại ấn tượng cả trên các cung đường ít có dấu chân phụ nữ như viết nhạc, chụp hình, nghiên cứu khoa học… Nhiếp ảnh gia Nguyễn Thị Tỉnh mỗi lần lên đường tác nghiệp trông như… nhà du hành vũ trụ, từ đầu đến chân che khăn áo kín mít, máy ảnh cũng được bảo hộ kín như bưng. Trong một chuyến tác nghiệp xa nhà, chị đã “ngụy trang" để phòng… đạo chích bằng cách buông mùng, giả trong nhà có người đang ngủ. Tiếc là khi chị trở về, bọn trộm 4.0 đã dọn sạch sành sanh tài sản trong nhà đồng thời vẫn… giữ nguyên hiện trường! Cùng sáng tác ảnh với Nguyễn Thị Tỉnh là Hoàng Thị Thuỳ Hương, Nguyễn Thị Lệ Sương. Cả hai chị đều từng giành giải các cuộc thi ảnh trong và ngoài tỉnh. Lĩnh vực sáng tác âm nhạc, cái tên quen thuộc là Trần Thị Lệ Hằng, tác giả của những ca khúc nhẹ nhàng, tình cảm, tươi vui và đầy nữ tính. Nữ sĩ Thy Đường trí tuệ sắc bén, có thể dung hòa hai lĩnh vực đối lập: tài chính và sáng tác nhạc. Chị từng nhiều năm làm việc ở ngân hàng Agribank Đồng Nai, là tác giả của bài hát Biên Hòa bờ bến yêu thương - một trong 10 ca khúc được khán giả bình chọn viết về Đồng Nai xuất sắc nhất. Thy Đường còn là tác giả cuốn sách đình đám “Park Hang Seo và những chiến binh sao vàng" in hai ngàn quyển, thu về số tiền bán sách đủ để các nhà văn nhà thơ nể phục. Tiến sĩ Nguyễn Thị Nguyệt - nguyên Phó Chủ tịch Hội, vừa giảng dạy tại trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh, vừa là tác giả của những cuốn sách nghiên cứu văn hóa, cuốn nào cũng dày cộp và nặng trịch như hòn gạch. Các nữ sĩ Bằng Lăng (Nguyễn Thị Phấn), Minh Hòa, Ngọc Khánh… là những cây bút nữ giản dị, khiêm nhường, những bông hoa đồng nội không rực rỡ mà tỏa hương một cách dịu nhẹ, âm thầm. Bùi Thị Kim Chi - cây bút nữ gốc Huế chuẩn mực, cần cù như chú ong thợ, văn lẫn người đều trẻ hơn tuổi một cách kỳ diệu. Cô giáo Hạnh Vân bé nhỏ mong manh như cánh hoa, làm thơ, viết văn đều có chiều sâu và cá tính. Hồng Nhạn - Cây bút nữ mới xuất hiện vài năm gần đây nhưng đã khiến bạn đọc bất ngờ với tập truyện ngắn đầu tay “Đời cỏ lau" đầy ắp những nỗi niềm riêng chung của phái đẹp.
Lĩnh vực múa vốn kén người, may mắn có hai nữ biên đạo múa trẻ trung, xinh đẹp và tài năng là Việt Bắc và Hồng Ân, thuộc lứa 8X và 9X. NSND Quế Anh là Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai, giỏi cả quản lý lẫn vai trò diễn viên, biên kịch. Các chị Lê Thị Tuyết, Trương Thị Nguyên Hiền, Trần Thị Hiếu, Ninh Vui, Lê Vũ Anh Đào, Hoàng Thị Quỳnh Trang, Lê Nguyệt Minh… đều còn trẻ, đang phải gánh vác việc nước việc nhà, có chị còn nuôi con mọn nên không thường xuyên xuất hiện ở Hội. Người ta biết đến họ chỉ nhờ vào các sáng tác, đôi khi là nhờ các giải thưởng. Các tác giả nữ thế hệ Gen Z như Tống Thị Thanh Tâm, Nguyễn Thanh Ngân, Hoàng Thị Thu Thảo… còn đang chật vật với “bài toán mưu sinh" và loay hoay xác định bản sắc riêng giữa một rừng tác giả và tác phẩm…
Sau khi sáp nhập với Hội VHNT tỉnh Bình Phước, Hội VHNT Đồng Nai từ 300 đã tăng lên thành trên 600 hội viên, trong đó hội viên nữ tăng đáng kể. Nổi bật trong số các tác giả nữ là nhà văn Ngô Thị Ngọc Diệp, nhà thơ Bùi Thị Biên Linh, nhà văn Linh Tâm… Các chị xuất thân là giáo viên, phóng viên báo chí và đều là những cây bút giàu năng lượng, sáng tác đa dạng cả thơ lẫn văn, mang đến cho Hội VHNT Đồng Nai những làn gió mới.
Phái đẹp yêu văn học nghệ thuật đã là quý. Yêu và còn sáng tác VHNT lại càng quý hơn. Phái đẹp của Hội VHNT Đồng Nai không thiếu tài năng và khát khao cống hiến, họ góp phần làm giàu kho tàng VHNT Đồng Nai, là tài sản quý giá không chỉ của Hội VHNT mà còn là của đất và người Đồng Nai.
H.N
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 92 (Tháng 10 năm 2025)