Bà Trần Thị Dần (ngoài cùng bên phải) đến vận động phụ nữ dân tộc trong ấp vào Chi hội - Ảnh: Duy Hiến
Giữa trưa nắng hoe hoắt vàng, con đường nhựa mới làm bốc hơi nóng loang loáng trước mặt. Tôi cùng Hoàng Phương Oanh - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đồng Tâm, tỉnh Đồng Nai đến ấp Sắc Xi. Chả là Hoàng Phương Oanh muốn giới thiệu với tôi về tấm gương của một Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ở ấp vùng sâu đã có hơn 20 năm gắn bó với Hội. Đi hết đoạn dốc trước mặt là đến nhà Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp Sắc Xi. Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đồng Tâm - Hoàng Phương Oanh thì đây là gương điển hình trong công tác vận động phụ nữ dân tộc thiểu số vào hội và thể hiện nghĩa cử nhân ái của người phụ trách. Từ đầu năm 2025 đến nay, ấp Sắc Xi đã kết nạp thêm 30 hội viên, trong đó có 15 phụ nữ là đồng bào dân tộc thiểu số. Hình ảnh này, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đồng Tâm xem đó là một trong những thành tích điển hình “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh".
*
Căn nhà xây cấp 4 bên đường có bán tạp hóa và kèm nước giải khát. Bà Trần Thị Dần, 75 tuổi - Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp Sắc Xi vui vẻ đón chúng tôi. Bà cười, ánh mắt nhân từ. “Ngồi uống nước đi hai cháu. Nghỉ chút rồi mình đi vào tổ 9 có ba mẹ con người dân tộc Khơme xin vào Hội. Đường vào đó chưa làm lại nên nhiều đoạn cũng khó đi". Nói rồi, bà Dần khui 2 chai nước yến nha đam đã được ướp lạnh mời chúng tôi uống. Cuốn tập vở học sinh và chiếc bút bi bà chuẩn bị sẵn mỗi lần đi công tác... Đơn giản vậy mà đầy đủ nhiều thứ ghi chép trong đó như cuốn nhật kí theo dõi hằng ngày của người Chi hội trưởng phụ nữ tuổi đã ngoài “thất thập cổ lai hi". Nhìn bà quá bình dị. Bà mặc chiếc áo bà ba đen cũ, ngoài khoác thêm cái áo làm vườn, nhằm phòng sương gió. Hoàng Phương Oanh gọi bà Dần là ngoại. Cô kêu thế quen rồi và bà Dần cũng đã xem Hoàng Phương Oanh như cháu ngoại của mình.
Bà Dần ở một mình bán buôn vài món tạp hóa lẻ và nước giải khát. Chủ yếu là làm cho vui để có người qua lại dừng chân nghỉ ngơi, chứ công việc chính của bà là xây dựng và phát triển hội viên phụ nữ ấp. Bà Trần Thị Dần quê tỉnh Vĩnh Long và hiện có một người con trai đã ở riêng. Chồng bà là du kích và đã hi sinh trong thời kì chống Mĩ. Bà tham gia vào tổ giao liên mật và bị địch bắt giam tù 1 năm trời. Không khai thác phát hiện được gì ở bà, chúng đành thả và bà tiếp tục hoạt động cách mạng cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.
Những năm trước đây Chi hội Phụ nữ ấp Sắc Xi còn nhiều hộ nghèo, hộ khó khăn. Để có quỹ vốn tương đối nhằm giúp đỡ hội viên nghèo cải thiện đời sống, bà Dần tích cực đi vận động mọi người đóng góp. Những gia đình khó khăn quá, bà lấy tiền nhà bù vào. Hiện tiền quỹ của Chi hội có hơn 100 triệu đồng, đã giải quyết cho 10 hội viên vay phát triển kinh tế. Theo thống kê của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đồng Tâm, đến cuối năm 2024, Chi hội Phụ nữ ấp Sắc Xi có 128 hội viên, phát triển thêm 30 hội viên, trong đó có 10 hội viên người Kinh, 15 hội viên dân tộc thiểu số và 5 hội viên Công giáo.
Bà Trần Thị Dần không sống cho riêng mình. Câu chuyện về bà của mấy năm trước, nghe như mới có từ hôm qua. Bà Lê Thị Minh thuộc diện hộ đặc biệt nghèo không có đất ở, không có đất canh tác. Địa phương đóng góp xây cho bà căn nhà, nhưng lại không có đất để thi công. Thương cảm hoàn cảnh gia đình bà Minh, tối đó, bà Dần đi bộ qua nhà con trai, nói lên ý nghĩ của mình, mong con trai đồng lòng cùng mẹ cho bà Minh mượn đất xây nhà tình thương ở đến hết cuộc đời.
Nghe bà Dần kể lại hoàn cảnh gia đình bà Minh, cậu con trai không chút thương hại, lại còn lớn tiếng: “Bà cứ rước họa vào thân. Mình cho mượn đất cất nhà, lỡ như sau này người ta trở mặt, lật lọng thì sao? Rồi còn những thứ khác trên đời không thể lường trước được đâu! Mẹ đừng có cả tin và thương người quá lại liên lụy đến thân già thì khổ". Bà Dần cố thuyết phục con trai và khuyên con đừng suy diễn quá tội cho người ta. Nghèo không phải ai cũng tham lam… Con trai bà không chịu, quày quả đẩy xe máy ra sân, thoáng chốc đã mất bóng sau hàng xà cừ đầu ấp. Bà Dần trở về nhà, lòng tràn ngập nỗi buồn.
7 năm trước, vợ chồng bà Minh từ huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An vào ấp Sắc Xi lập nghiệp. Cùng theo ông bà còn có cô con gái tật nguyền bị teo chân phải do di chứng của người cha truyền lại. Chồng bà Minh đi bộ đội tham gia chiến đấu ở các tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ và bị nhiễm chất độc hóa học Mĩ. 2 năm sau, chồng bà Minh qua đời do bạo bệnh.
Gia cảnh quá nghèo không đất vườn, không đất ở. Căn nhà lá tá túc hôm sớm cũng cắm đỡ trên đất vườn người khác. Hằng ngày bà Minh đi lượm ve chai. Ông Minh nhận vé số đi bán, tích cực lắm thì ngày cũng chỉ kiếm được mấy chục nghìn đồng. Đời sống của gia đình vợ chồng nghèo này lay lắt qua ngày. Cô con gái duy nhất 17 tuổi chân bước cao thấp khó nhọc, vậy mà hằng ngày vẫn theo mẹ đi kiếm ve chai các góc ngõ xó đường. Chồng bà Minh mất. Bà Dần đưa mẹ con bà Minh về nhà mình ở. Nhà thêm hai mẹ con, bà Dần đỡ hiu hắt hơn. Từ đó, con trai bà càng không về thăm mẹ xem có được khỏe hay ốm đau như nào. Đến nỗi bà Dần bị bệnh đau nhức, cảm cúm, cậu con trai cũng không hề để tâm.
Hay tin bà Dần bệnh, đang ở Ủy ban xã, Hoàng Phương Oanh sắp xếp công việc vào thăm. Xe vừa tới cổng sân, cô vội vã tắt máy chạy vào. “Ngoại bệnh mấy hôm rồi sao không cho con biết sớm". Bà Dần âu yếm nhìn Hoàng Phương Oanh, khẽ nói: “Chắc bị dính cơn mưa hôm qua khi ngoại ra vườn. Con cứ lo công việc xã. Ở đây có bà Minh săn sóc ngoại rồi…". Dưới bếp, bà Minh rang gạo nấu cháo. Cô con gái tật nguyền ngồi sát bên cầm tay bà Dần. Nó sợ bà đi mất.
Hình ảnh đó khiến Hoàng Phương Oanh xúc động.
*
Bà Dần hết bệnh. Hai mẹ con bà Minh lại tiếp tục công việc thường ngày “lượm ve chai". Đang đẩy chiếc xe đạp treo buộc lỉnh kỉnh nào chai, be, lon, thùng nhựa… bỗng bà Minh dừng xe đạp lại. Gần bụi cây bên đường có tiếng rên hừ hừ. Đạp chân chống xuống, bà Minh bước vào. Trời ơi! Cậu Hai con trai của bà Dần. Người anh ta run rẩy, môi tím bầm, miệng phì phì hắt ra toàn hơi rượu. Chết rồi, cậu Hai đi nhậu về bị trúng gió. Nhanh lên. Phụ mẹ. Vứt toàn bộ ve chai lại bên đường hết.
Cô con gái chừng chợt hiểu, làm theo lời mẹ. Cái chân phải teo ngắc của cô bé lê từng bước một khó nhọc. Cuối cùng hai mẹ con cũng rê được “xác" con trai bà Dần để lên ba ga xe đạp. Bà Minh tay trái cầm ghi đông, lưng đỡ cậu Hai, tay phải ghì chặt ba ga. Con gái bà đi sau còng lưng đẩy. Hai giờ sau, hai mẹ con cũng ì ạch đưa được cậu Hai về ngõ nhà. Bà Dần hốt hoảng chạy ra. Cả ba người dìu con trai bà vào nhà để nằm lên bộ ngựa. Bà Minh đập gừng vắt từng giọt nhỏ vào miệng… Bà Dần xức dầu gió. Cô con gái tật nguyền gạt than hơ ấm ngực và hai lòng bàn tay, bàn chân. Một tiếng sau, con trai bà Dần tỉnh lại. Nhìn mẹ. Nhìn bà Minh. Và cô gái tật nguyền đứng bên mủm mỉm cười, vui sướng. Nước mắt anh chảy dài, chừng rất hối hận.
*
Có căn nhà mới tá túc, địa phương cấp cho bà Minh con bò giống nuôi sinh sản, nhưng không có đất cất chuồng. Bà Dần lại cho cất chuồng bò trong vườn nhà mình để bà Minh chăn nuôi. Nhiều hội viên có hoàn cảnh khó khăn đều được bà Dần tận tình giúp đỡ. Hễ hội viên ốm đau, bà lại bỏ hết việc nhà đến thăm hỏi, tương trợ, động viên.
Địa bàn ấp Sắc Xi rộng, hội viên đông, một số con hẻm vào các hộ dân chưa được nâng cấp hoặc đổ bê tông nên rất khó đi, nhất là vào mùa mưa. Thế nhưng bà Dần không hề nản chí, gần thì bà đi bộ, xa hơn thì nhờ hội viên hay con cháu chở giúp đến các gia đình mỗi khi phổ biến chương trình phát động của địa phương, vận động đóng góp xây dựng nông thôn mới, vận động xây dựng quỹ Chi hội, vận động hội viên vào Hội. Gần đây, Chi hội Phụ nữ ấp Sắc Xi nuôi heo đất được 30 triệu đồng và đã giúp 3 hội viên vay chăm bón vườn điều. Theo Hoàng Phương Oanh thì hằng năm Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đồng Tâm giới thiệu và bà Dần đều được lãnh đạo địa phương xác nhận thành tích xứng đáng, đề nghị Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tặng giấy khen. Một điều khá đặc biệt là từ trước tới nay bà Dần không biết đi xe máy và cũng không biết đi xe đạp. Bà cho biết, hồi ở quê có tập chạy xe đạp nhưng vì bị ngã nhiều lần nên sợ. Ấy vậy mà bà vẫn làm tốt công việc được giao trong suốt hơn 20 năm qua. Còn con trai bà Dần sau “sự vụ" đó đã thiện ý ký giấy cho hẳn mẹ con bà Minh mảnh đất nền nhà 100 m2 để địa phương xây tặng mái ấm tình thương.
Tấm gương trong sáng, giản dị của bà Dần đã được bà con trong ấp quý trọng và xem bà không chỉ là Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp mà như người mẹ, như người thân của mình. Bà Kiêng Thị Viêng - người dân tộc Khmer, nói: “Tôi là hội viên lâu rồi, còn 3 cô con gái trên 18 tuổi cho vào Chi hội Phụ nữ bà Dần luôn".
Chạm tuổi 75, bà Dần vẫn luôn nhiệt huyết với công việc phụ nữ ấp, với các phong trào thi đua yêu nước. Sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, bà Dần không khác ngọn hải đăng. Bà luôn tuyên truyền, vận động hội viên nói riêng và cộng đồng dân cư nói chung thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là trong phát triển hội viên và xây dựng quỹ hỗ trợ, giúp nhau làm kinh tế. Nhiều hộ chị em dân tộc thiểu số đã thoát nghèo, thoát nhà tạm, xây được nhà mới, trở thành hộ khá, có điều kiện cho con cháu ăn học.
Trước khi chia tay, tôi mở máy chụp cho bà và cô cán bộ trẻ vài phô ảnh. Bà tươi cười căn dặn: “Lâu lâu ghé vào ấp Sắc Xi nha cháu…". Tôi “Dạ!" và khắc vào lòng tấm gương nhân ái của Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ cao tuổi vùng sâu câu chuyện lắng đọng đầy nhân văn thắm thiết - Nghĩa tình Sắc Xi.
N.D.H
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 92 (Tháng 10 năm 2025)