Đoàn văn nghệ sĩ thực tế sáng tác tại Trung đoàn Bộ binh Đồng Nai - Ảnh: Nguyễn Hoà
Năm 2026, tròn 80 năm Ngày truyền thống Lực lượng vũ trang (LLVT) Đồng Nai. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Đồng Nai tự hào nhớ về sự kiện lớn mang dấu ấn, đó là: ngày 15-5-1946, đánh dấu cột mốc Tỉnh ủy Biên Hòa quyết định thống nhất các tổ chức vũ trang thành Vệ quốc đoàn Biên Hòa tại Xóm Đèn, xã Tân Hòa (nay thuộc TP Hồ Chí Minh). Đây là lực lượng quân sự chủ lực địa phương đầu tiên, có vai trò quan trọng để đưa đến các thắng lợi lưu danh trong trang sử vàng của LLVT Đồng Nai.
Dòng chảy tác phẩm về LLVT Đồng Nai mang dấu ấn 80 năm
Các tác phẩm văn học nghệ thuật (VHNT) về Lực lượng Vũ trang Đồng Nai từ 1946 đến nay đã trở thành dấu ấn quan trọng, phản ánh truyền thống cách mạng, tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của quân dân địa phương. Có lẽ dấu ấn đầu tiên là lời tự sự của người con xa quê hương với khát vọng đất nước thống nhất:
"Từ độ mang gươm đi mở cõi
Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long
…Vẫn nghe trong máu hồn xa xứ
Non nước Rồng Tiên nặng nhớ thương"…
Những câu thơ trong bài "Nhớ Bắc" được Huỳnh Văn Nghệ sáng tác và ra mắt bạn đọc vào năm 1946, sau khi Cách mạng tháng Tám thành công. Văn nghệ sĩ Đồng Nai bắt đầu sáng tác về lực LLVT trong kháng chiến chống Pháp, với hình tượng người chiến sĩ kiên cường, gắn bó với nhân dân. Tiêu biểu là các tác phẩm: Trên mảnh đất này - tiểu thuyết của nhà văn Hoàng Văn Bổn và một số tác phẩm khác của ông; Trong rừng sâu Chiến khu Đ - tập ký của nhà văn Bùi Cát Vũ; Bên dòng sông xanh - tập thơ của nhà thơ chiến sĩ Huỳnh Văn Nghệ; Thuở ban đầu - tiểu thuyết của tác giả Anh Hoàng và một số bài thơ của nhà thơ Xuân Miễn, ca khúc Chiến binh ca vũ khúc của nhạc sĩ Ngọc Thới…
Đến kháng chiến chống Mỹ, đây là giai đoạn nở rộ các tác phẩm VHNT, phản ánh khí thế đấu tranh, tinh thần bất khuất của quân dân miền Đông Nam bộ, trong đó Đồng Nai là một trọng điểm. Trần Bạch Đằng với Trên bờ Đồng Nai; Nam Hà với Mùa rẫy, Đất miền Đông; Giang Nam với Giữ lấy màu xanh; Tố Hữu với Nước non ngàn dặm có những câu thơ rất hay phản ánh cuộc chiến tranh ác liệt ở Bình Long, Lộc Ninh:
“Lộc Ninh xinh một cụm hồng
Ai hay đất lửa, máu nồng đơm hoa! ".
Một số tác phẩm âm nhạc đã có sức lan tỏa rộng khắp và đi vào lòng người như: Mỗi bước ta đi của Thuận Yến: “Anh đi về đâu, từ Quy Nhơn đến Biên Hoà, vượt qua Sông Bé oai hùng về Phước Long xây chiến thắng…"; hay Tiếng chày trên sóc Bom Bo của Xuân Hồng: “Tiếng súng Phước Long chờ mong tin thắng/ người đi xa vắng rồi sẽ có ngày về/ đường này thăm sóc Bom Bo…" đã làm nên khí thế đánh Mỹ của quân dân miền Nam đoàn kết một lòng, tạo thành sức mạnh tổng hợp không gì sánh bằng…Văn học viết Đồng Nai trước 1975 được hình thành và phát triển cùng quá trình phát triển của vùng đất Biên Hoà - Đồng Nai cũng như cả vùng Nam bộ, phản ánh lịch sử hình thành, lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm để bảo vệ và xây dựng vùng đất Đồng Nai.
Sau năm 1975 đến nay, các tác phẩm tiếp tục ca ngợi lực lượng vũ trang trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời nêu bật sự đổi mới. Nhiều tác phẩm tiêu biểu được sáng tác, trưng bày và tôn vinh, góp phần đặc tả hình ảnh người lính Đồng Nai trong kháng chiến và thời bình. Mới đây, tiểu thuyết "Từ giờ thứ sáu đến giờ thứ chín" của nhà văn Nguyễn Một đã nêu bật những chiêm nghiệm về chiến tranh và thân phận con người, sự tiêu biểu đó đưa tác phẩm đến niềm vui đón nhận giải thưởng văn học của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2023.
Thơ ca kháng chiến có nhiều bài của chính tác giả địa phương ca ngợi hình ảnh người lính Đồng Nai, gắn với những địa danh, trận đánh: sông Đồng Nai; rừng chiến khu Đ, đường 14 Phước Long, Chiến dịch Nguyễn Huệ, Chiến thắng Đồng Xoài, Xuân Lộc 12 ngày đêm cánh “cửa thép" tiến vào Sài Gòn… đất nước vỡ òa trong chiến thắng vinh quang. Cùng với đó, âm nhạc cách mạng là nguồn cảm hứng vô tận, các ca khúc viết về Lực lượng Vũ trang Đồng Nai góp phần cổ vũ, động viên, tạo nên sức mạnh tinh thần cho nhân dân. Về tranh, tượng, ảnh nghệ thuật đã khắc họa hình ảnh người lính trong chiến đấu và đời thường, phổ biến là các tác phẩm tranh cổ động, ảnh tư liệu gắn liền với các sự kiện trọng đại của đất nước, địa phương tạo khí thế chiến đấu góp phần thành công trong công cuộc giành độc lập, tự do, dựng xây đất nước.
Thông điệp lịch sử có giá trị tư tưởng, giáo dục truyền thống sâu sắc
Nhiều tác phẩm VHNT có giá trị tư tưởng to lớn và ý nghĩa sâu sắc về truyền thống hào hùng trong kháng chiến cũng như xây dựng, phát triển Đồng Nai hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất. Theo dòng lịch sử, các tác phẩm VHNT là minh chứng sống động cho truyền thống cách mạng của Đồng Nai, giúp thế hệ sau hiểu rõ sự hy sinh của thế hệ cha anh. Thông qua tác phẩm đã trở thành công cụ giáo dục lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm với quê hương. Văn nghệ sĩ Đồng Nai đã góp phần làm phong phú kho tàng VHNT Việt Nam về đề tài lực lượng vũ trang, với những sáng tác mang đậm dấu ấn địa phương. Qua đó cũng minh chứng cho việc sáng tác hay viết về LLVT là đề tài vô tận: “Lực lượng vũ trang Đồng Nai - Sách trăm quyển ghi không hết/ lịch sử oai hùng rạng ngời, vang mãi trong lòng dân! "
Tiểu biểu cho tác phẩm về LLVT Đồng Nai mang đầy đủ các giá trị nội dung, tư tưởng và nghệ thuật mà gần đây công chúng có dịp đón xem, đó là Vở kịch nói Những chiến binh bất tử, Tác giả: Ngô Hồng Khanh và Đăng Minh. Tác phẩm do Đạo diễn - Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà dàn dựng. Vở diễn tái hiện hình ảnh các chiến sĩ Đặc công Rừng Sác; đạo diễn vận dụng tổng hợp không gian sân khấu - âm nhạc - ánh sáng - diễn xuất để tạo nên một vở kịch vừa chân thực, vừa giàu tính biểu tượng. Nhân vật trung tâm là Đại tá, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Lê Bá Ước - một người sống chiến đấu và đến khi ra đi (18/10/2016) tại vùng đất Biên Hòa Đồng Nai đã gắn liền tên tuổi với các trận đánh: kho bom Thành Tuy Hạ; kho xăng Nhà Bè; pháo kích Dinh Độc Lập; Tòa đại sứ Hoa Kỳ... Trung đoàn Đặc công Rừng Sác đã là nỗi kinh hoàng của địch trong kháng chiến chống Mỹ, biểu tượng của tinh thần quả cảm và sự hy sinh. Tác phẩm khắc họa tinh thần chiến đấu thầm lặng nhưng bất khuất của những người lính đặc công, qua đó giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ bằng việc tái hiện không khí khốc liệt của chiến trường.
Thông điệp nhân văn của tác phẩm là tôn vinh sự hy sinh của những chiến sĩ vô danh, đồng thời khơi gợi lòng tự hào dân tộc. Tác phẩm nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng, thể hiện sức lan tỏa của nghệ thuật sân khấu trong việc gìn giữ ký ức lịch sử. Vở kịch không chỉ là tái hiện lịch sử mà còn là bài học sống động về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và sự hy sinh thầm lặng. Tác phẩm hướng đến việc giáo dục thế hệ trẻ, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và trách nhiệm của cả thế hệ hôm nay và mai sau.
Tiếp tục khơi dậy khát vọng tinh thần xây dựng giàu đẹp quê hương Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương.
Hòa trong niềm vui, niềm hân hoan của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Đồng Nai có bước chuyển mình lịch sử mang dấu ấn đậm nét chào đón “Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương"; tiếp tục khơi dậy khát vọng và phát huy tinh thần xây dựng Đồng Nai ngày càng giàu đẹp. Trong khuôn khổ đồng hành và tôn vinh những chiến công oanh liệt của 80 năm truyền thống LLVT Đồng Nai, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp một số đơn vị tổ chức chuỗi sự kiện có ý nghĩa và giá trị to lớn về tư tưởng, giáo dục truyền thống sâu sắc từ hoạt động sáng tác, quảng bá văn học, nghệ thuật. Đó là, tổ chức cuộc thi sáng tác Logo, ca khúc và Ảnh nghệ thuật chủ đề “Chân dung người chiến sĩ LLVT Nhân dân Đồng Nai"; trưng bày triển lãm tranh, ảnh nghệ thuật; biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp: vở kịch nói “Những chiến binh bất tử"; đi thực tế sáng tác tại một số đơn vị quân đội nhằm lấy cảm hứng cho ra đời hàng trăm tác phẩm tươi mới có giá trị cao về nội dung và nghệ thuật. Những hoạt động đó đã giới thiệu, tuyên truyền và quảng bá sâu rộng truyền thống vẻ vang 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của LLVT Đồng Nai; khẳng định vai trò, đóng góp to lớn của LLVT trong sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tôn vinh hình ảnh, phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ Lực lượng Vũ trang Nhân dân Đồng Nai qua các thời kỳ xây dựng, chiến đấu và trưởng thành. Phát huy vai trò của văn học, nghệ thuật trong giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ", bồi đắp niềm tự hào, trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân.
Những tác phẩm sáng tác chủ đề về người lính vừa qua cho thấy xu hướng hoạt động, sáng tác, quảng bá các tác phẩm VHNT hiện nay: các văn nghệ sĩ vẫn luôn bám sát cội nguồn ý tưởng ca ngợi lịch sử oai hùng, khơi dậy khát vọng xây dựng, phát triển xã hội phồn vinh, hạnh phúc; ủng hộ quyết tâm tinh thần đổi mới sáng tạo. Hội VHNT Đồng Nai vẫn luôn khuyến khích thế hệ trẻ sáng tác về lực lượng vũ trang trong bối cảnh mới, gắn với nhiệm vụ bảo vệ biên giới, biển đảo, và xây dựng quân đội hiện đại.
Kết quả là hầu hết các tác giả đều có phong cách sáng tác kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Các tác phẩm mới không chỉ ca ngợi chiến công xưa mà còn phản ánh hình ảnh người lính trong thời kỳ hội nhập, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tác phẩm gắn liền với việc hưởng ứng, vận dụng những đột phá về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong sáng tác, hoạt động biểu diễn, quảng bá hình ảnh quê hương và con người Đồng Nai.
Hy vọng những tác phẩm có giá trị nghệ thuật, tư tưởng cao mới sáng tác trong dịp này sẽ được chọn để phục vụ công tác tuyên truyền lâu dài; sử dụng trong các hoạt động chính trị, văn hóa, lễ kỷ niệm của địa phương và đó cũng là niềm khát khao của Văn nghệ sĩ được sáng tác, cống hiến, đồng hành cùng LLVT Thành phố Đồng Nai.
Có thể khẳng định, dấu ấn VHNT về Lực lượng Vũ trang Đồng Nai từ 1946 đến nay là sự kết hợp giữa giá trị lịch sử và góp phần khơi dậy khát vọng lòng yêu nước nồng nàn, khẳng định vai trò của văn nghệ sĩ trong việc lưu giữ ký ức chiến tranh, truyền thống cách mạng vẻ vang của quân và dân Thành phố Đồng Nai.
P.H
____________
(*) Trích ý của Văn bia LLVT Đồng Nai.
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 98 (Tháng 4 năm 2026)