Họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực sinh ngày 3 tháng 3 năm 1950 tại làng Phượng Lĩnh, xã Đồng Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa; nay là thôn Phượng Lĩnh, xã Đông Thành, tỉnh Thanh Hóa, trong một gia đình nhà giáo. Cụ thân sinh anh là Giảng viên bộ môn Sinh học và tiếng Pháp, từng nhiều năm giảng dạy tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Từ năm 1950 đến năm 1970, họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực là học sinh các trường cấp 1, cấp 2, cấp 3 xã Đông Thành, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Tốt nghiệp Phổ thông năm 1970, Mai Công Trực gia nhập hàng ngũ Quân đội Nhân dân Việt Nam, đơn vị C20, binh trạm 14 cho tới năm 1973. Từ năm 1973 đến năm 1976 là cộng tác viên của Ban thông tin huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Từ năm 1976 đến năm 1979, anh là sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Nhạc - Họa Trung ương.

Tốt nghiệp trường Cao đẳng Sư phạm Nhạc - Họa Trung ương năm 1979, Mai Công Trực được Bộ Giáo dục điều động vào Nam công tác, giảng dạy tại khoa Nhạc - Họa trường Cao đẳng Sư phạm Đồng Nai, nay là trường Đại học Đồng Nai, là hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Đồng Nai từ những năm đầu 80 của thế kỷ trước, và là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Đồng Nai nhiều khóa liền, cho tới lúc nghỉ hưu, năm 2010.

Trong gia đình, họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực là người chồng, người cha mẫu mực, luôn là tấm gương đạo đức cho các con noi theo. Hiện, hai con anh đã tốt nghiệp, ra trường, có công ăn việc làm ổn định; có cháu đã tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, nối nghiệp cha, từng có tranh treo ở các cuộc triển lãm mỹ thuật tỉnh nhà hay các tỉnh bạn, và cũng đã từng nhận được giải thưởng.

Với cương vị là giảng viên bộ môn Mỹ thuật của trường Cao đẳng Sư phạm Đồng Nai, trường Đại học Đồng Nai, họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực nhiều năm liền là Tổ trưởng Tổ Nhạc - Họa. Trong những năm đó, họa sĩ - nhà giáo - nhà điêu khắc Mai Công Trực luôn là tấm gương sáng về nghề nghiệp; tận tụy giúp đỡ đồng nghiệp, hết lòng thương yêu, quý mến sinh viên, đã đào tạo ra nhiều thế hệ học trò, nay là các các thầy cô giáo, đang giảng dạy bộ môn Mỹ thuật tại các trường Trung học Cơ sở, Trung học Phổ thông trong tỉnh.

Trong thời gian công tác tại trường Cao đẳng Sư phạm Đồng Nai, trường Đại học Đồng Nai, họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực không chỉ tham gia giảng dạy mà còn tham gia nhiều công việc khác như trang trí hội trường các buổi lễ, sáng tác Logo trường Đại học Đồng Nai (năm 1998); sáng tác và thi công biểu tượng trường Đại học Đồng Nai (năm 2010).

Với thành tích giảng dạy và công tác liên tục trên 30 năm, họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực đã được Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng khen Lao động sáng tạo năm 2003; Bộ Giáo dục tặng Kỷ niệm chương vì sự nghiệp giáo dục, năm 2009.

Với tư cách là họa sĩ - nhà điêu khắc, lại có chân trong Ban Chấp hành Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Nai nhiều khóa liền, họa sĩ - nhà điêu khắc Mai Công Trực không chỉ tham gia vẽ tranh, tạc tượng phục vụ các chủ đề chính trị, văn hóa của tỉnh Đồng Nai mà còn cùng với  nhà điêu khắc Võ Tùng Niên thi công tượng đài Chiến thắng Đắc Tô - Tân Cảnh thuộc tỉnh Kon Tum, tác phẩm của nhà điêu khắc Mai Ngọc Chính là anh ruột của họa sĩ - nhà điêu khắc Mai Công Trực. Tác phẩm của họa sĩ - nhà điêu khắc Mai Công Trực không chỉ được trưng bày tại các cuộc triển lãm tranh trong tỉnh và giao lưu với các tỉnh bạn mà còn được chọn tham dự triển lãm tranh toàn quốc. Không ít các tác phẩm của họa sĩ - nhà điêu khắc Mai Công Trực đã nhận được giải thưởng Văn học Nghệ thuật Trịnh Hoài Đức, hiện đang trưng bày tại chiến khu Đ như tác phẩm điêu khắc đá Hoa của đất, Khơi nguồn đặt tại vườn tượng Văn miếu Trấn Biên của tỉnh Đồng Nai. Với các đóng góp trên, họa sĩ - nhà điêu khắc Mai Công Trực đã được tặng thưởng Huy chương vì sự nghiệp văn học nghệ thuật năm 2001.

Từ giữa năm 2025, họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực mắc bệnh hiểm nghèo. Tuy đã được gia đình và các bác sĩ Bệnh viện Tổng hợp Đồng Nai, bệnh viện Bình Bân - Thành phố Hồ Chí Minh tận tình cứu chữa, chăm sóc nhưng đã không qua khỏi và đã qua đời vào lúc 3 giờ 5 phút ngày 24 tháng 12 năm 2025, nhằm ngày 5 tháng 11 năm Ất Tỵ, hưởng thọ 76 tuổi.

Vĩnh biệt họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực, vừa là đồng nghiệp vừa là bạn lâu năm, tôi xin được gửi theo hương linh họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực bốn dòng lục bát viết vội, lúc vừa được tin họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực qua đời:

Hết làm lính tới làm thầy,

Máu xưa giữ nước, bút nay dạy trò.

Cả đời hết hiến lại cho,

Bạn bè, đồng nghiệp, học trò tiếc thương

Cầu mong cho hương linh họa sĩ - nhà điêu khắc - nhà giáo Mai Công Trực mau chóng được siêu thoát, về với tổ tiên, ông bà và anh em đồng đội đã anh dũng hy sinh trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược, bảo vệ Tổ Quốc.

P.N.S

Sức sống mới - Acrilic - Mai Công Trực

Biển sóng - Acrilic - Mai Công Trực

Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 98 (Tháng 4 năm 2026)