Có những con người cả đời lặng lẽ bước sau ánh hào quang của những bức ảnh, dùng thanh xuân và sự kiên nhẫn trong từng khuôn hình để lưu giữ dòng chảy của thời gian. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Ngọc Lân chính là một người bộ hành thầm lặng như thế. Sinh năm 1959 tại mảnh đất Quảng Nam kiên cường (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) chứa chan nắng gió miền Trung, nhưng duyên nợ cuộc đời đã đưa chân ông gắn bó sâu sắc với dải đất Đông Nam Bộ. Để rồi, ông chọn xã Phú Riềng làm chốn dừng chân, gửi gắm tổ ấm và nuôi dưỡng một tâm hồn nghệ thuật vẹn nguyên qua bao mùa thay lá.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Ngọc Lân
Nhiếp ảnh với Nguyễn Ngọc Lân không thuần túy là việc bấm máy, mà là một cuộc “đối thoại tâm tình" giữa người nghệ sĩ với hơi thở của đất, của người, và của những giá trị văn hóa đang âm thầm chảy qua các thế hệ.
Những nốt nhạc trầm giữa vòng quay di sản
Đi qua những thăng trầm của thời cuộc, Nguyễn Ngọc Lân luôn dành một tình yêu đặc biệt cho các giá trị truyền thống, cho ký ức lịch sử của vùng đất miền Đông gian lao mà anh dũng. Năm 2018, tác phẩm “Nghề truyền thống" của ông đã xuất sắc chạm tay vào Giải B (nhận Bằng khen của UBND tỉnh Bình Phước cũ) tại Cuộc thi Sáng tác quảng bá các tác phẩm Văn học, Nghệ thuật về “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" đợt I. Không dừng lại ở đó, đứa con tinh thần này tiếp tục khẳng định giá trị nghệ thuật bền vững khi nhận Bằng chứng nhận của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tại Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực Đông Nam Bộ vào năm 2020. Qua ống kính của ông, những làng nghề cũ không còn là hoài niệm khô khan trên mặt giấy, mà hiện lên sống động, đầy ắp những giọt mồ hôi và niềm tự hào của những người thợ lành nghề.
Nhưng có lẽ, tiếng vang lớn nhất trong hành trình đi tìm chiều sâu lịch sử của Nguyễn Ngọc Lân phải kể đến tác phẩm “Lịch sử Phú Riềng Đỏ". Với tư duy nhạy bén và trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với cội nguồn, tác phẩm đã vinh dự nhận Giải C từ Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bình Phước trao tặng năm 2020. Tác phẩm như một tư liệu bằng hình ảnh, góp phần tái hiện khí chất và tinh thần đấu tranh của vùng đất Phú Riềng Đỏ anh hùng.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Ngọc Lân thứ 3 từ phải qua nhận Giải thưởng VHNT hàng năm thành phố Đồng Nai năm 2025
Sự chuyển dịch không gian và biên độ sáng tác rộng mở cũng mang lại những làn gió mới trong tư duy của ông. Khi tìm đến những đề tài văn hóa vùng lõi miền Đông, Nguyễn Ngọc Lân ngay lập tức hòa mình vào dòng chảy ấy. Tác phẩm “Bảo tồn Di tích và giữ lửa bản sắc văn hóa" của ông đã đoạt Giải thưởng Văn học Nghệ thuật hàng năm tỉnh Đồng Nai năm 2025. Đó là sự ghi nhận cho những nỗ lực bền bỉ của ông trong việc gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống, những nét đẹp cổ xưa giữa dòng chảy hối hả, có phần vội vã của thời đại số.
Người thổi hồn vào đất và người miền Đông
Dù đi đến đâu, những năm tháng gắn bó với dải đất Sông Bé - Bình Phước - Đồng Nai vẫn là một khoảng trời rực rỡ nhất trong sự nghiệp cầm máy của Nguyễn Ngọc Lân. Ông có nhiều dấu ấn tại các cuộc thi do ngành Tuyên giáo tổ chức, đặc biệt là mảng đề tài học tập và làm theo lời Bác.
Lật dở lại những trang ký ức, năm 2013 chính là mùa quả ngọt đầu tiên trong hành trình chuyên nghiệp của ông. Nguyễn Ngọc Lân liên tiếp thành công lớn khi đạt đồng thời Giải Nhì và Giải Ba tại cuộc thi do Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tổ chức. Cùng năm đó, ông ghi dấu ấn đậm nét với 2 Giải Khuyến khích Marathon (cuộc thi phối hợp giữa Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bình Phước cũ và Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam), cùng Giải Xuất sắc ảnh báo chí do Hội Nhà báo tỉnh trao tặng. Đây cũng là bệ phóng đưa ông nhận Giấy Chứng nhận danh giá của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tại Liên hoan ảnh khu vực Đông Nam Bộ.
Giữ vững phong độ và sự chín muồi trong nghề, ông tiếp tục đạt Giải B (không có giải A) ở giai đoạn 1 (2016 - 2018) của cuộc thi sáng tác về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" vào năm 2018.
Gần đây nhất, tại cuộc thi giai đoạn 2 (2023 - 2025) được tổng kết vào năm 2025, tác phẩm “Đưa thương hiệu Điều Bình Phước vươn tầm thế giới" của ông đã vinh dự giành Giải Khuyến khích. Bức ảnh là sự kết hợp hài hòa giữa tính thời sự, hơi thở kinh tế thời đại và tư duy tạo hình cao, tôn vinh giá trị nông sản và sức lao động của quê hương ra biển lớn.
Bên cạnh đó, mảng đề tài về con người và thiên nhiên Bình Phước cũng được ông khắc họa đậm nét qua tác phẩm “Chăm sóc điều giống cao sản" (đạt Giải C, Cuộc thi sáng tác VHNT “Bình Phước - Tình đất, tình người" năm 2025). Nhìn vào ảnh của ông, người ta không thấy sự khô khan của kỹ thuật, mà thấy cái lam lũ nhưng ngập tràn hy vọng của người nông dân, thấy màu xanh của sự sống đang trỗi dậy mạnh mẽ trên những nông trường lộng gió.
Một đời thầm lặng cống hiến
Hơn bốn mươi năm cống hiến, đi và viết cuộc sống bằng thứ ngôn ngữ của ánh sáng, phần thưởng cao quý nhất đối với người nghệ sĩ tóc đã chớm màu sương khói này có lẽ chính là Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam" mà ông vinh dự được đón nhận vào năm 2019. Đó là cái gật đầu đầy trân trọng của giới chuyên môn, là sự tri ân của những tâm hồn đồng điệu dành cho một cuộc đời cầm máy không biết mệt mỏi.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Ngọc Lân hôm nay vẫn vậy, giản dị, chân chất và lặng lẽ sống tại xã Phú Riềng. Đằng sau đôi mắt nheo lại nhìn qua kính ngắm là một trái tim nồng hậu, một tâm hồn nhạy cảm luôn biết rung lên trước những vẻ đẹp bình dị của cuộc đời. Ông vẫn đang đi, vẫn đang cần mẫn gom góp từng giọt nắng miền Đông vào trong ống kính, để lưu lại cho mai sau những khoảnh khắc vô giá của một vùng đất và những con người anh hùng.