​

​Tôi thích chơi mai vàng từ nhỏ. Lớn lên, trong nhiều năm liền, cứ Tết đến là tôi mua một chậu mai nhỏ về chơi, qua Tết đem trồng lại. Đầu tiên tôi chơi mai bonsai vì nó gọn nhẹ, dễ di chuyển và tìm vị trí phù hợp đặt trong phòng khách (tuy giá cả hơi bị mắc). Mai bonsai có phần đế, củ với nhiều hình dáng đẹp, lạ, được ghép chi (cành) là các loại mai được ưa chuộng như Giảo Thủ Đức, Mai Bình Lợi, Sài Gòn… có trên chục cánh hoa và nở bền nhiều ngày. Sau này do “nuôi lại" mai bonsai quá khó, tôi trở về với mai thế trực, loại truyền thống năm, sáu cánh, có năm là cây trồng chậu, có năm là cây chỉ bó gốc rễ trong bầu. Để trồng lại cây mai vừa chơi Tết, tôi hỏi “bí quyết" từ nhà vườn tới những người có kinh nghiệm dưỡng mai, họ đều nói na ná nhau, nào ngắt bỏ hết hoa, hạt mai còn lại trên cây, nào đổi chậu, thay đất, vô phân, tưới tắm vào sau Tết, vào đầu mùa mưa; nhưng kết quả cao nhất đến với những cây mai trồng lại của tôi Tết năm sau chỉ là một vài cây có nụ lưa thưa, nở được hơn chục bông hoa khiêm tốn. Có năm tôi lấy hạt ở cây cũ gieo trồng rồi nuôi cây con chừng hai năm thì cây cho hoa, cũng chỉ lưa thưa. Tôi hết sức thất vọng về khả năng trồng mai của mình. An ủi một chút là nhiều người bạn tôi cũng không hơn gì “tài năng" của mình.

Đi thăm vườn mai thuộc top hai, ba ở Cù lao Phố, tôi nghe anh chủ vườn giới thiệu, đầu óc sáng ra thêm, cũng nảy ra lắm điều nghĩ ngợi. Hóa ra, những người lập vườn mai đâu chỉ có một mục đích kinh doanh mà còn có niềm say mê cây hoa đặc trưng Tết miền Nam này. Những cây nào họ ưng ý, sẽ chẳng bán với bất cứ giá nào!

***

Vườn mai vàng của anh chủ vườn vui tính có khoảng một ngàn gốc, trước là Mai Tàng hay Tàng Dù, sau làm thêm bonsai trồng trong chậu gốm hay chậu đúc xi măng cỡ ba, bốn đến tám, chín (gọi tên theo số đo đường kính chậu với đơn vị 10 cm). Chủ vườn giải thích: “Tui nói giọng miền Nam nên nói “mai tàng" hay “mai tàn" cũng giống như nhau. Nhưng viết thì tui viết là “tàng", chú bác lớn tuổi nói “tàng" nghĩa là nụ nằm ẩn giấu trong lá, tàng trong lá. Còn nếu nói tàn thì lại có hai nghĩa, một là tàn cây, hai là lụi tàn, tàn tạ. Cây mai mà tàn lụi rồi thì còn bán cho ai?".

Phôi được ghép cành vào thành cây bonsai, anh chủ vườn bỏ công đi xa chọn và mua tận Bạc Liêu. Anh “chê" phôi mai ở miền Đông mau lớn nên ít tuổi hơn, ở Bạc Liêu thường “già" vài chục năm, sức sống mạnh hơn. Có lần, anh ghép được mấy chi mai trắng cho một cặp phôi thì có người thích quá, mua đứt, nhưng bán rồi thì anh tiếc vì sau đó nghe tin người mua để héo chết cả mấy chi mai trắng! Anh ưa phôi là gốc mai vàng, lại “chê" phôi gốc mai tứ quý tuy có bộ rễ chùm ngó đẹp nhưng thân ghép cao quá, làm “mệt, nhìn dáng cây thông hổng khoái con mắt".

***

Tết tuổi thơ của tôi gắn liền với những cành mai Tết. Từ sau ngày đưa ông Táo về trời, ở góc chợ hay trên những chiếc xe đạp chạy ngang đường phố, người ta bày biện, rao bán những cành mai vàng to nhỏ đủ cỡ. Những cành mai này được cắt từ cây trồng đất trong vườn nhà hay trong một cánh rừng nào đó. Trên cành, nụ xanh càng chi chít thì càng được đánh giá cao. Mua về, người chơi phải hơ phần gốc cành mai trên lửa, chuẩn bị bình gốm chứa đầy nước có thả thêm viên thuốc aspirin giúp mai lâu tàn. Cuối cùng là cành mai cắm vào bình với dáng nào được cho là đẹp mắt nhất. Trước Giao thừa, mùng Một, hoa bắt đầu nở, có thể kéo dài đến ngoài mùng. Hoa thường chỉ có năm cánh, nở được một ngày là cánh hoa rụng lả tả xuống nền nhà rồi. Người ta chỉ quét thu gọn một chỗ để giữ lấy may (Chữ mai được hiểu là may mắn theo giọng đọc Nam Bộ). Vì chỉ là cành nên sau khi hoa tàn, cành mai bị đem bỏ rác hay để dành làm củi. Thương cho một kiếp hoa!

Cách nhà tôi chừng ba cây số có một cánh rừng. Mấy năm thời tiểu học, tôi theo chân bạn bè hàng xóm, mấy anh lớn tuổi hơn, cùng lội bộ vào rừng tìm mai. Sau một buổi đi rừng, đem về nhà được một hai cành mai rừng có nụ, tuy không nhiều, thì cũng sung sướng lắm rồi! Cùng đường nhà tôi, cách nhau chừng non cây số, có một nhà nọ xây loại biệt thự Pháp, sân trước có trồng một cây mai dưới đất cao bằng hai người lớn, ngang hơn hai mét, thân lớn gần hai gang tay. Cứ Tết đến, người nhà xúm lại lặt lá mai để mấy ngày xuân toàn thân cây là một màu vàng rực rỡ (Ngày nay người ta chế được loại thuốc phun lên cây vừa làm rụng lá lại giúp nụ lớn, hoa nở rực rỡ). Nhiều năm, tôi thường đạp xe đến trước cổng nhà người ta mà ngắm với những người hiếu kỳ khác. Sau này, người ta còn biết đến một cây mai khủng trồng đất ở vùng Xuân Lộc, tò mò kéo nhau đến xem và xin chủ nhà cho chụp ảnh làm kỷ niệm.

Cách Biên Hòa hơn trăm cây số, rừng Định Quán có Thác Mai. Gọi tên Thác Mai đơn giản vì ở đây có dòng thác thấp trên sông La Ngà và quanh bờ có nhiều cây mai rừng. Nhiều lần tôi đã có dịp đến đây nhưng tiếc rằng không vào mùa đón Tết nên chỉ thấy “thác" mà chưa lần nào thấy được “mai". Đúng là mình không “mai" (may).

***

Ở các địa phương quanh tỉnh Đồng Nai có nhiều vườn mai khủng, rộng hàng mẫu đất, trồng vài ngàn gốc mai là thường. Ở Long An (cũ) có ông chủ vườn sở hữu tới 8 mẫu trồng toàn mai. Tết này, ông kêu bán đứt giá rẻ một mẫu có hơn 4.000 gốc mai 2 tuổi, hoành dưới 20 cm, vì làm mai bông không xuể. Ở một tỉnh khác của miền Tây, có chủ vườn sắm cả xe tải có cẩu để vận chuyển cho khách hàng của mình hoặc chở thuê cho các vườn khác.

Các chủ vườn lớn thường trồng mai thế trực tiếp xuống đất hay trong bồn có thành vuông, tròn là các viên gạch ống xếp hai, ba hàng cao hơn mặt vườn. Nhà vườn tính giá trị cây mai theo kích thước hoành (thân cây), cổ nở, củ đặc (nơi thân và bộ rễ tiếp giáp nhau, lớn hơn hoành), đế (bộ rễ, chu vi hơn 1 m), cùng chiều cao, chiều ngang cây. Cuối cùng là… giá bán. Nhà vườn dùng từ “giao lưu"! Giá cả thì… “bát ngát" theo từng nhà vườn, từng loại mai. Từ một cây mai trực đã ghép cành, lên chậu, giá vài trăm ngàn, một vài triệu, đến những cây siêu khủng chín chục, trên trăm triệu đồng! Tuy nhiên không phải họ bán lẻ thoải mái mà chỉ chọn chừng chục cây có đánh mã số vào để rao giá. Ngoài bán đứt, họ còn cho thuê, tùy loại, tùy cây, giá vài trăm đến chục triệu! Cũng có nhà vườn sau Tết nhận chăm sóc thuê cây mai khách đã mua.

Mỗi năm thường có triển lãm mai vàng tổ chức ở Thành phố Hồ Chí Minh hay một địa phương lớn trong các vùng, các nhà vườn thường đem chậu “mai vua" của mình đi tham dự. Chậu mai nào thắng giải cao sẽ nâng cao uy tín của nhà vườn, thuận lợi cho việc buôn bán hơn.

Ở chợ hoa Tết, mai vàng thường chiếm những lô có vị trí tốt, hai ba lô kế nhau cùng bán mai. Nhưng người xem, người check-in thường đông hơn người mua. Những chậu mai có chủ được chở trên xe gắn máy có người ngồi sau ôm hoặc ràng dây cẩn thận; cây, chậu lớn thì vận chuyển bằng xe ba gác đạp, ba gác máy hay xe bán tải. Dân chơi mai thường quen với những cái tên như: Giảo Thủ Đức, Giảo hạt (trồng từ hạt), mai siêu bông Bình Lợi, Sài Gòn, mai cúc Tho Hương, Mai Chợ Lách, Bình Định…

Hoa Tết bán ế như các loại cúc, hồng, mào gà… khi trả mặt bằng, người chủ thường chặt, nhổ bỏ chứ không chở về vườn, nhìn mà xót ruột. Nhưng mai thì không. Người ta bán hạ giá hoặc chở lại về vườn. Dĩ nhiên những cây mai này không còn là mai đẹp như ý nữa.

***

Tôi nhìn ngắm những cây mai đủ kiểu dáng, đủ kích cỡ với những nút nụ đầy đặn nơi nách lá mà… ham quá! Lại ao ước Tết này ngoài sân trước nhà mình có một chậu mai cao chừng hơn thước chi chít hoa vàng nở từ Ba mươi tháng Chạp đến qua mùng Ba.… Tôi chợt nghĩ đến việc này: hay là năm nay mình thuê một cây mai đèm đẹp với giá thuê vừa túi tiền để chơi đến hết “mùng"? Xem clip quảng cáo nhà vườn nọ, chủ vườn khoe đã được khách “đặt gạch" năm chậu mai. Anh quay video zoom rõ cục gạch ống có ghi tên người mua bằng sơn trắng đặt dưới gốc mai, nó còn được cột dây kẽm vào bộ rễ để tránh nhầm lẫn. Tôi lại mơ: nếu mình có tiền bạc rủng rỉnh như các đại gia, lại có điều kiện đi xem một vườn mai lớn, thì thế nào mình cũng chọn một cây, hay một cặp, mà “đặt gạch". Thực tế khá phũ phàng, gạch thì chẳng thiếu nhưng tiền thì… hẻo quá! Mấy anh chị viết lách, chỉ có chữ là nhiều!

Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 95-96 (Tháng 01 & 02 năm 2026)