Những ngày gần Tết, công việc nhiều, áp lực lắm. Ngồn ngộn bài vở liên tục thúc dồn chuyện “bếp núc" của Tạp chí như vó ngựa bung mở dây cương mà đòi hỏi phải chuẩn chỉ, nghiêm ngắn cho số Tạp chí đầu năm đón Tết. Khi báo đã lên khuôn và đến tay bạn đọc, tôi mới tạm gọi là yên tâm cho mình phút giây nhàn tản.
Những ngày nhàn tản giữa mùa xuân, tôi thường một mình đến với vùng đất Trấn Biên, thả bộ dọc con đường Huỳnh Văn Nghệ, viếng thăm Văn miếu rồi thả hồn tha thẩn dọc bờ sông Đồng Nai đoạn chảy qua Cù lao Phố. Tôi muốn tìm về nẻo xưa một vùng bến đỗ cù lao.
Đến những nơi đây mà lắng nghe dư âm hồn xưa tích cũ, mà thương mà nhớ bóng dáng những lưu dân xưa từng đi lên khai sơn, phá thạch, ngăn thuỷ, khiêng đá vá bến, đắp đập be bờ, khai phá đầm hoang mở mang bờ cõi, nhớ những con người đưa đường chỉ lối giúp dân Minh Hương xưa dựng xóm lập làng, khơi mở đôi tay, rèn nghề khởi nghiệp, sống với nhau nghĩa tình hồn hậu, gắn bó tình nồng qua miếng trầu cay, chăm lo xây phên trấn xứ Nông Nại trù phú này để làm nên một vùng Đồng Nai rộng lớn giàu tiềm năng, tràn đầy sinh khí như ngày hôm nay.
Đến đây mà nghe đôi bờ lao xao sóng vỗ, nhắc nhớ tên người tên sông với Cù lao Phố mà thương những kẻ thương hồ. Cù lao Phố hay Cù Châu, Nông Nại Đại phố hay Đông phố, Giản phố thì cũng chỉ những tên gọi khác nhau của khúc sông hoài phố trên bến dưới thuyền, khi sầm uất thịnh vượng, lúc suy vi điêu tàn với bao biến cố thăng trầm trong lịch sử. Người ta nói cù lao nông nổi mà tôi chẳng thấy nổi nênh. Những sa bồi lắng đọng triệu năm mà vun đắp nên thân phận Cù lao Phố mang dáng hình chiếc chuông, chuông ấy rung ngân theo từng con sóng vỗ giai điệu đồng vọng thức gọi trái tim, khối óc, sức vóc con người kết đoàn mà hoà mục, thân thiện mà nhân nghĩa bao dung, tất cả quy tụ về đây mà vui sống với đất và người bên dòng Đồng Nai.
Sông khởi nguồn từ đâu? Có phải từ những mạch nguồn nước ngầm nhỏ li ti trên đỉnh non cao của cao nguyên Lâm Viên thuộc phía Nam dãy Trường Sơn hùng vĩ, tích tụ tháng ngày chảy về ôm trọn một vùng Cát Tiên sa khoáng theo dòng Đồng Nai bồi vun đôi bờ? Hay có thêm sự góp mạch nguồn nào của sông Chàm (tiếng Khmer gọi là Tonle Chàm) từ Mê Kông hoà vào dòng Phước Long xưa kia và dòng Đồng Nai nay? Những câu hỏi thú vị đã được người xưa nhắc đến để các nhà nghiên cứu ngày nay khám phá, đề cập, các thế hệ người Đồng Nai ngày nay và mai sau quyết giữ gìn!
Đến nơi đây mà nghe tiếng còi tàu ra Bắc vào Nam qua chiếc cầu Gành hơn trăm năm tuổi. Đến đây mà ngắm nhìn bức tranh dòng người, phương tiện hối hả ngược xuôi qua lại trên những cây cầu bắc qua sông, ngắm những con thuyền như những chiếc lá tre mỏng manh trước gió mà vạm vỡ vượt thác ghềnh theo con nước con trăng ngược xuôi tìm về nơi hò hẹn. Lại thêm những điểm đến lắng đọng hồn người trước những cảnh đẹp bãi đá thiên nhiên, những trầm mặc cổ kính cổ tự, những mái ngói cong cong, những cung đường đá lát, những xóm làng chài bờ sông, bãi trồng ngô lúa, hoa màu hay làng nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa, trồng tre, đay, cói dệt chiếu dệt vải, nhào nặn đất sét nhuyễn với phù sa bồi lắng, quay tay gốm sứ, tạc nên những vật dụng đời thường đắm đượm hồn người trao gửi trên những nét hoa văn!
Đến đây được thoả thuê ngắm nhìn sắc cảnh rồi hít hà thật sâu cho căng tràn lồng ngực những kỳ hoa dị thảo trong các khuôn viên xuân hay những cung đường xanh gió hát. Sung, cúc, tùng, lộc, những loài cây cao sang biểu hiện cho quyền quý mà thời nay chẳng kén người chơi. Qua khuôn viên, ngắm những vườn cúc rực rỡ sắc vàng. Hồ sen khiêm cung, vài chiếc lá sót già cỗi cúi đầu rũ thân nuôi bùn nuôi gốc đón đợi gió xuân nứt mầm nứt tược. Ngước lên nhìn những hàng mai già Trấn Biên đã buông hết lá, chỉ một sắc vàng rực rỡ nghinh xuân. Đất trời bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông trong hương sắc những lá hoa, những loài hoa như bằng lăng, phượng vĩ hay hoa lộc vừng rõ nét hơn, mang cảm xúc nhiều hơn, gây thương gây nhớ nhiều hơn của mùa mưa với mùa khô miền Đông Nam Bộ.
Tôi thường nghe câu nói như một triết lý sống ở đời được đúc kết: “Đủ nắng, hoa sẽ nở". Vậy mà cũng có những loài hoa đong đầy nắng mặt trời để đợi khi ánh chiều nhập nhoạng, khi bóng đêm trùm lên, hoa mới âm thầm bung nở e ấp dịu dàng. Hoa nở về đêm, lúc ấy mới toả hương ngào ngạt như loài hoa lộc vừng bên những triền sông, hoa dạ quỳnh hương thân tựa cành dao khẽ lay trước ngõ, hương hoa sữa toả bóng sum suê mát dịu những cung đường. Vậy thì triết lý nhân gian: “Đủ nắng, hoa sẽ nở. Đủ gió, mây sẽ bay. Đủ yêu thương, hạnh phúc sẽ đong đầy" có phải là cái “đủ" vật lý không? Không hẳn vậy, triết lý chỉ dành riêng cho những ai biết đủ là đủ, biết lược bỏ bớt sân hận tham si mà giữ lại những gì thuộc về mình như cách tản bộ mỗi chiều để nhận về trong tầm mắt phong cảnh hữu tình và thưởng ngoạn mùi sắc hương hoa trong mùa xuân chín.
Tản bộ trên đường Huỳnh Văn Nghệ hay khu di tích Văn miếu Trấn Biên rồi qua những cung đường bên dòng Đồng Nai ngắm nhìn Cù lao Phố khi nắng chiều nhạt hẳn, màn đêm buông xuống phủ lấy đất trời vạn vật thì hương hoa lộc vừng thanh khiết mới bung bay trong gió. Kỳ lạ thay, chuỗi hoa chen kẽ lá xanh non đã chuyển màu hồng ngọc. Những sợi tơ mành giăng một màn chuỗi nụ bung nở triệu cánh hoa đỏ ối trước ánh sáng những ngọn đèn bờ sông lấp loá. Gió hời nhẹ như ru, những cánh hoa rung rinh lả tả bay, rơi nghiêng xuống dòng sông, sóng không khoả lấp hết màu tím rịm theo dòng. Cá ở đâu tụ hội về đớp hoa dưới ánh trăng mờ tỏ như một dịp chơi trăng, cá đùa cùng sắc hoa với hương vị nồng nàn trên gương sông như chính căn nhà của chúng. Khoảnh khắc bình yên và nên thơ tinh tế diệu kỳ.
Những ngày nhàn tản của tôi biết chẳng giống ai, nhưng những khoảnh lặng riêng mình, tôi tự cho mình những phút giây thư thái, cho thêm năng lượng tái tạo tâm hồn, ước vọng lòng mình thêm tươi mới một mùa xuân.
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 95-96 (Tháng 01 & 02 năm 2026)