Kế hoạch của Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai thực hiện Nghị quyết số 114/NQ-CP của Chính phủ về triển khai Nghị quyết số 162/2024/QH15 của Quốc hội, phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2030 trên địa bàn tỉnh, đặt ra chỉ tiêu: Phấn đấu 95% di tích quốc gia đặc biệt và 70% di tích quốc gia được tu bổ, tôn tạo. Ít nhất 75% người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thụ hưởng các hoạt động văn hóa. Tăng cường chuyển đổi số và tăng mức đầu tư cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hàng năm.
Một tiết mục văn nghệ tại Buổi gặp mặt trí thức, văn nghệ sĩ đầu Xuân Bính Ngọ - Ảnh: Nguyễn An
Văn hóa soi đường cho công nghiệp phát triển bền vững
Đề cập văn hóa không đứng ngoài kinh tế, mà phải nằm trong kinh tế, đồng chí Hà Anh Dũng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Nai, nêu quan điểm cá nhân: Đồng Nai không chỉ là “thủ phủ công nghiệp" mà còn là vùng đất có bề dày lịch sử hơn 325 năm Biên Hòa - Đồng Nai. Việc đưa Nghị quyết 80-NQ/TƯ về phát triển văn hóa Việt Nam vào cuộc sống không nên chỉ dừng lại ở văn bản, mà cần biến văn hóa thành “hệ điều hành" cho sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh. Theo đồng chí Hà Anh Dũng, Nghị quyết 80-NQ/TƯ nhấn mạnh đến việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người. Đối với Đồng Nai, ý nghĩa cốt lõi nằm ở chỗ văn hóa là bộ lọc, theo đó trong quá trình thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào địa bàn phát triển mạnh kinh tế, văn hóa giúp tỉnh chủ động sàng lọc các dự án không chỉ dựa trên lợi nhuận mà còn tôn trọng, tuân thủ nghiêm ngặt bảo vệ môi trường và không ngừng nâng cao trách nhiệm xã hội. Đồng thời, chú trọng xây dựng “bản sắc công nghiệp" của một tỉnh công nghiệp với lượng lao động nhập cư khổng lồ. Do vậy, cần có sự thay đổi trong tầm nhìn từ “tăng trưởng nhanh" sang “phát triển bền vững dựa trên hệ giá trị". Nỗ lực vận dụng sáng tạo Nghị quyết số 80 -NQ/TƯ vào quá trình hiện thực hoá Nghị quyết Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 và tầm nhìn những năm tiếp theo của Đảng bộ tỉnh Đồng Nai chính là tạo ra một “hệ sinh thái văn hóa công nhân", giúp người lao động được thuộc về và gắn bó. Bài viết đề xuất Đảng bộ Tỉnh cần tập trung vào ba trụ cột hướng đến phát triển bền vững sau:
Một là, phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch đường sông Đồng Nai, khai thác tối đa lợi thế tuyệt vời từ hệ thống các dòng sông mà tỉnh may mắn sở hữu. Đây là một trong những “mạch nguồn" để hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết về phát triển văn hoá Việt Nam. Các địa phương cần tăng cường khai thác các di sản đường sông, ven sông và biến chúng thành các sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế, chuyển hóa thành tài sản, làm cho văn hóa tự nuôi sống được chính nó. Ví dụ điển hình, Cù lao Phố mang “hồn cốt" của cả dải đất phương Nam nói chung và vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai nói riêng, nơi hiện diện hơn 20 công trình lịch sử, tôn giáo, trong số này có nhiều công trình được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Ở vùng ven sông Đồng Nai đoạn chảy qua Cù lao Phố, cấp ủy, chính quyền phường Trấn Biên cần quy hoạch, phát triển, tiếp tục khơi dậy tiềm năng và luôn đặt ra yêu cầu phải gìn giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống hài hoà với phát triển hiện đại ở khu vực này. Theo đó, xây dựng khoảng 12 km tiếp giáp sông Đồng Nai và hệ thống sông bao quanh Cù lao Phố, địa phương có tiềm năng lớn để phát triển các khu đô thị sinh thái ven sông, công viên, khu nghỉ dưỡng, góp phần hình thành không gian đô thị xanh, hài hòa với thiên nhiên và hiện một số dự án quy mô lớn đang được đẩy nhanh triển khai. Đối với phường Biên Hòa, tiếp tục đánh thức tiềm năng du lịch và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, thúc đẩy lĩnh vực đột phá được Nghị quyết Đảng bộ phường ấn định, đó là thực hiện hiệu quả quy hoạch tuyến sông Đồng Nai đoạn qua địa bàn phường; phát triển kinh tế sông gắn với phát triển làng nghề gốm truyền thống; coi đây là then chốt để chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo sinh kế, tăng thu nhập cho người dân tại chỗ. Hành động quyết liệt kiến tạo không gian phát triển mới xoáy vào điểm nhấn động lực tăng trưởng mới là trục hành lang sông Đồng Nai đúng với định hướng căn cơ trong Quy hoạch tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tương tự, các địa phương trong toàn tỉnh, những khu vực nhưng nơi có dòng sông đi ngang qua, cần nghiên cứu hướng phát triển văn hoá du lịch gắn với phát triển kinh tế bền vững.
Hai là, xây dựng con người Đồng Nai “văn minh - thân thiện - nghĩa tình", xuất phát từ tư duy Đảng bộ tỉnh xác định con người là trung tâm của mọi quyết sách, là chủ thể, nguồn lực và là mục tiêu của quá trình phát triển. Vùng đất có lịch sử hơn 325 năm hình thành và phát triển Đồng Nai hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, được kết tinh từ quá trình giao thoa của cộng đồng cư dân đa dạng và bản lĩnh, khí phách, ý chí tự lực tự cường, nếp sống nghĩa tình của con người nơi đây. Định hướng lâu dài của Tỉnh xây dựng con người Đồng Nai phát triển toàn diện, yêu nước, nghĩa tình, kỷ cương, sáng tạo, hội nhập. Mọi chính sách văn hóa đều hướng tới xây dựng con người phát triển toàn diện, được Tỉnh thường xuyên xây dựng, điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn nhịp độ công cuộc đổi mới, tạo điều kiện để mọi người dân có cơ hội được học tập, sáng tạo, khởi nghiệp và cống hiến. Thấm nhuần quan điểm chỉ đạo của người đứng đầu Đảng ta về chăm lo phát triển con người toàn diện về tư tưởng, nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn và nâng cao chỉ số hạnh phúc. Đó là cách tốt nhất để vượt qua thách thức lớn nhất là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, con người giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về chuẩn mực đạo đức, về lòng tự trọng, về trách nhiệm công dân và về khát vọng cống hiến, mà Đảng ta đã thẳng thắn chỉ ra.
Ba là, thiết lập các chuẩn mực văn hóa trong môi trường số và môi trường công nghiệp. Liên quan nội hàm này, Tỉnh kiên định phát triển văn hóa phải dựa trên nền tảng kế thừa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại. Phát triển văn hóa gắn với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo đảm an ninh văn hóa, nhất là trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số. Đẩy mạnh hơn nữa ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Thực hiện số hóa di sản văn hóa; ứng dụng công nghệ trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa; mở rộng khả năng tiếp cận và thụ hưởng văn hóa của nhân dân, thu hẹp chênh lệch khoảng cách đời sống tinh thần giữa các vùng nội Tỉnh. Thực tế thời gian qua, nhiều mô hình như thư viện số, triển lãm số, tham quan trực tuyến đã và đang mang lại hiệu quả thực chất, giúp người dân có thể tiếp cận không gian văn hóa, nghệ thuật mọi lúc, mọi nơi.
Hội tụ tinh hoa, lan tỏa nghĩa tình Đồng Nai
Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan, Đồng Nai là vùng đất hội tụ, giao thoa của nhiều cộng đồng dân cư, tạo nên hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng cả về vật thể và phi vật thể. Sau sáp nhập, toàn tỉnh có 493 loại hình lễ hội, 119 di tích xếp hạng và gần 1,5 ngàn di tích phổ thông. Tỉnh ưu tiên nguồn lực cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể; đầu tư xây dựng các công trình văn hóa trọng điểm. Đẩy mạnh giao lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh con người, vùng đất Đồng Nai nói riêng và Việt Nam nói chung ra thế giới.
Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đồng Nai Trần Quang Toại gợi mở, trong bối cảnh hiện nay, việc nhận diện đúng giá trị, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa sẽ là nền tảng để xây dựng con người Đồng Nai nghĩa tình, sáng tạo, hội nhập trong kỷ nguyên mới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Để làm được điều đó, cần có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm phát triển văn hóa tương xứng với tiềm năng; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, nhất là lực lượng trẻ. Quá trình phát huy giá trị văn hóa phải tránh xu hướng thương mại hóa, đảm bảo văn hóa vừa được bảo tồn vừa phát triển hài hòa, bền vững.
Quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu phát triển văn hóa trong giai đoạn mới đã được khẳng định đúng đắn trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Tỉnh Đồng Nai lần thứ I, nhiệm kì 2025 - 2030 nhất quán với định hướng chiến lược của Nghị quyết số 80-NQ/TƯ, giải quyết yêu cầu có tính nền tảng là củng cố “nội lực tinh thần", xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước nhanh và bền vững. Không gian nâng tầm văn hóa không chỉ giới hạn ở khu vực bảo tàng, nhà văn hóa mà là không gian công cộng, công viên và môi trường số. Xét ở vai trò chủ thể, Đảng giữ vai trò lãnh đạo, Nhà nước quản lý, tất cả mọi người dân đều là người sáng tạo văn hóa, không chỉ có văn nghệ sĩ. Nhất là, nên quan tâm khuyến khích sáng tạo văn học, nghệ thuật, tạo điều kiện tối ưu để đội ngũ văn nghệ sĩ phát huy tài năng, trách nhiệm xã hội, được bảo đảm quyền tự do sáng tạo, tiên phong đi đầu lan tỏa hệ giá trị tốt đẹp, chung tay xây dựng Đồng Nai là vùng đất đáng sống.
Cần nghiên cứu, vận dụng sáng tạo quan điểm, chủ trương, giải pháp Nghị quyết số 80-NQ/TƯ để hoàn thiện các quyết sách đầu tư mạnh mẽ hơn vào hình thành thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu công nhân tại các khu công nghiệp, khắc phục tình trạng thiếu hụt rất lớn hiện nay. Bên cạnh đó, xây dựng đồng bộ thiết chế văn hóa, thể thao, công viên, không gian sinh hoạt cộng đồng. Song song đó, đầu tư theo chiều sâu hình thành các cụm, điểm du lịch trọng điểm liên kết chặt chẽ với các di sản văn hóa mà Đồng Nai có thế mạnh vượt trội, có thể kể tên hàng loạt địa chỉ nổi bật: hồ Trị An, núi Chứa Chan, núi Bà Rá, sóc Bom Bo, Chiến khu Đ, Khu di tích Tà Thiết, Vườn quốc gia Bù Gia Mập... Về vấn đề nguồn lực, không chỉ là ngân sách Nhà nước, mà phải đẩy mạnh xã hội hóa và huy động từ các tập đoàn kinh tế.
Cùng với đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực văn hóa, đáp ứng yêu cầu phát triển xứng tầm, cuối cùng, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TƯ ở địa bàn 95 xã, phường toàn tỉnh, cần tránh tư duy “phong trào", mà thực sự đòi hỏi sự thẩm thấu tự nhiên. Chấn hưng văn hóa, hãy bắt đầu tạo chuyển biến rõ nét từ những việc nhỏ, gần gũi nhất như cải thiện văn hoá gia đình, văn hoá công sở, văn hoá doanh nghiệp. Muốn vậy, phải định hình vững chắc nền nếp ứng xử văn hóa của từng người dân thông qua ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, tôn trọng người khác, tự giác nêu cao trách nhiệm với gia đình, xã hội và sẵn sàng phụng sự cộng đồng bằng hành động tử tế, nhân văn. Chỉ khi ai nấy hành động tự thân, tích cực, rộng khắp như vậy thì văn hóa mới được nuôi dưỡng, phát huy đúng mức sức mạnh mềm đóng góp thiết thực vào phấn đấu tăng trưởng kinh tế hai con số, nâng tầm vị thế Đồng Nai từng bước bứt phá thành thành phố trực thuộc Trung ương. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã quán triệt tại Hội nghị Toàn quốc học tập, nghiên cứu và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ về phát triển văn hóa Việt Nam: Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì “văn hóa quyết định khả năng đi xa". Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên.
Trên cơ sở Nghị quyết số 80-NQ/TƯ, cần có nghị quyết chuyên đề về phát triển văn hóa tỉnh Đồng Nai sau sáp nhập, tạo sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn Tỉnh. Phân công rõ trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu đưa Nghị quyết của Trung ương và của Tỉnh về văn hóa vào cuộc sống. Đây sẽ là cơ sở dẫn dắt lĩnh vực văn hoá xứng đáng đứng ở tọa độ gốc “vị trí dẫn đường" đặt trong tầm nhìn tương lai, quê hương Đồng Nai tự hào phát triển ngang tầm với các tỉnh thành hàng đầu cả nước.
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 97 (Tháng 3 năm 2026)