Thượng tá Trần Hữu Long, Chính trị viên Đồn biên phòng cửa khẩu quốc tế Hoàng Diệu đón đoàn văn nghệ sỹ Đồng Nai lúc đầu giờ chiều, khi cái nắng cuối mùa khô vùng biên rát trên da. Nhìn khuôn viên đồn với những dãy nhà khang trang trên khu đất bằng phẳng, có điện lưới, cả những chậu cây cảnh, tôi chợt nghĩ, hẳn chế độ sinh hoạt cũng như việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, chiến sỹ biên phòng ở đây sẽ đỡ vất vả hơn so với những đồn thuộc tuyến biên giới Bù Gia Mập. Nhưng khi nghe Thiếu tá Thân Văn Thành, Chính trị viên phó trao đổi thông tin về nhiệm vụ, về công việc thường xuyên cũng như đột xuất của đồn mới thấy cán bộ, chiến sỹ nơi đây thực hiện nhiệm vụ khó khăn, vất vả biết nhường nào!
Khoảnh khắc kỷ niệm của đoàn văn nghệ sĩ Đồng Nai tại Cột mốc 65
Với nhiệm vụ quản lý 21,65km biên giới với nước bạn Campuchia, gồm 1 vị trí mốc chính (số 65), 13 vị trí mốc phụ với tổng số 33 cột mốc và cặp cửa khẩu chính Hoàng Diệu - Lapakhe, chưa nói đến việc kiểm soát xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu cùng các hoạt động vận động quần chúng, tham gia xây dựng nông thôn mới, đối ngoại biên phòng… chỉ riêng việc bảo đảm an ninh, an toàn suốt tuyến biên giới chủ yếu là đường sông cũng đủ thấy nhiệm vụ của cán bộ, chiến sỹ Đồn biên phòng cửa khẩu Hoàng Diệu khó khăn, vất vả thế nào.
Đã cuối mùa khô, suốt dải biên giới Lộc Ninh như nín thở dưới cái nắng gắt gỏng, chờ đợi sự chuyển mình của đất trời lúc giao mùa. Nắng như đổ lửa, hơi nóng hầm hập bốc lên từ mặt đất khiến bên trong hội trường đồn Hoàng Diệu cũng rất ngột ngạt. Quạt quay vù vù trên đầu nhưng mồ hôi vẫn rịn trong tóc, trong lưng áo. Vậy mà giữa nắng gió hầm hập ngoài kia, những người lính biên phòng vẫn đang thực hiện những bài tập rèn thể lực, hoặc đang căng mắt theo dõi, bảo vệ đường biên, mốc giới. Họ buộc phải nhẫn nại trước sự “trái tính trái nết" của thời tiết vùng biên và âm thầm chịu đựng cơn khát của đại ngàn.
Không giấy tờ, sổ sách, Thiếu tá Thân Văn Thành trao đổi rất rành rọt và trả lời tất cả câu hỏi của các văn nghệ sỹ về nhiệm vụ của đồn. Sau khi thực hiện đơn vị hành chính địa phương hai cấp, địa bàn nội biên đồn Hoàng Diệu phụ trách quản lý là 7/12 ấp thuộc xã Hưng Phước, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 28% số dân với 13 thành phần dân tộc, 4 tôn giáo chính là Công giáo, Tin lành, Phật giáo và Cao đài hoạt động. Việc kiểm soát tình hình an ninh trật tự, trong đó có hoạt động tôn giáo trái phép cũng phức tạp hơn. Đồn thường xuyên phối hợp với các tổ chức, đoàn thể xã tuyên truyền Luật Bảo vệ biên giới quốc gia, Luật an ninh mạng, Luật tín ngưỡng - tôn giáo… để người dân hiểu và thực hành. Thực hiện việc đưa cán bộ biên phòng tham gia cấp ủy địa phương, đồn đã giới thiệu Thượng tá Trần Hữu Long, Bí thư Đảng uỷ, Chính trị viên đồn tham gia cấp ủy Đảng bộ xã Hưng Phước; giới thiệu Thiếu tá Thân Văn Thành, Đảng uỷ viên, Chính trị viên phó tham gia Ủy viên Ủy ban MTTQVN xã; đồng thời giới thiệu một số đảng viên về sinh hoạt chi bộ thôn, ấp. Điều này đã tạo sự gắn kết bền chặt, hiệu quả hơn trong thực hiện nhiệm vụ giữa đồn với địa phương.
Có một thực tế, không chỉ khu vực đồn biên phòng Hoàng Diệu quản lý mà trên toàn tuyến biên giới, bọn tội phạm thường thuê người dân địa phương làm nhiệm vụ cảnh giới, nhất là những khu vực có đường mòn, lối mở. Khi cán bộ, chiến sĩ biên phòng vừa bước ra khỏi cổng đồn là thông tin đã được báo đi ngay, khiến việc bắt quả tang đối tượng phạm tội trở nên khó khăn. Sau đại dịch Covid-19, nhu cầu tìm kiếm việc làm tăng cao khiến tình trạng người dân vượt biên sang Campuchia tìm việc trong các khu đánh bạc trực tuyến hoặc lao động “chui" càng diễn biến phức tạp.
Bên kia biên giới, đối diện địa bàn đồn quản lý là xã SreKhTum, huyện Keosima, tỉnh Mondulkiri của Campuchia - một xã vùng sâu với 7 thành phần dân tộc thiểu số. Người dân trong xã chủ yếu sống bằng nghề khai thác rừng và làm rẫy. Ít đất sản xuất và thiếu kỹ thuật canh nông nên đời sống người dân rất khó khăn. Do nhu cầu bán các sản phẩm khai thác từ rừng như gỗ, dược liệu, thịt thú rừng… sang Việt Nam cũng như mua sắm các sản phẩm thiết yếu và khám chữa bệnh tại Việt Nam rất cao, nên khu vực biên giới đồn Hoàng Diệu quản lý thường xảy ra tình trạng vượt biên trái phép.
Để giữ vững chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, lãnh đạo đồn xác định nhiệm vụ đặc biệt và đầu tiên là làm tốt công tác đối ngoại biên phòng. Trước hết là duy trì mối qua hệ hòa bình, đoàn kết, hữu nghị, hợp tác trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của bạn; cùng quản lý, bảo vệ vững chắc, nguyên trạng hệ thống đường biên, mốc giới quốc gia. Cư dân hai bên biên giới chủ yếu là người Stiêng và Khơ-me, nhận thức và ý thức pháp luật còn nhiều hạn chế, nhiều gia đình hai bên có quan hệ thân tộc nên thường xuyên qua lại thăm nhau. Trên địa bàn xã SreKhTum có 3 đảng phái chính trị, gồm Đảng Nhân dân Campuchia, đảng Ánh sáng ngọn nến và đảng Dân tộc dân chủ. Lực lượng bảo vệ biên giới đối diện có Đồn Công an bảo vệ biên giới Lapakhe, Đồn Công an Cửa khẩu Lapakhe thuộc Ty Công an tỉnh Muldunkiri và Đại đội 2, Tiểu đoàn 2 thuộc Chi khu quân sự tỉnh. Theo đó, công tác đối ngoại biên phòng của đồn Hoàng Diệu cũng vất vả hơn khi phải duy trì quan hệ ngoại giao với nhiều lực lượng trấn giữ biên giới phía bạn.
Với tinh thần hỗ trợ bạn cũng là bảo vệ mình, vào thời điểm dịch Covid-19 diễn ra căng thẳng nhất, cũng như đợt xảy ra giao tranh Campuchia - Thái Lan gần đây, cán bộ, chiến sỹ đồn biên phòng Hoàng Diệu càng chú tâm hơn trong thực hiện công tác ngoại giao biên phòng. Đơn vị thường xuyên phối hợp với các lực lượng vũ trang Campuchia địa bàn đối diện để giải quyết các vấn đề có liên quan như tổ chức tuần tra song phương, phối hợp kiểm tra cột mốc, tặng vật tư y tế cho các lực lượng bảo vệ biên giới Campuchia; hỗ trợ người dân, thăm xã giao các lực lượng bảo vệ biên giới phía bạn…
Vì nóng lòng muốn ra thực địa, tôi nói với Thành:
- Em ơi - vì Thành nhỏ tuổi hơn nhiều người trong đoàn văn nghệ sỹ nên tôi gọi thân mật thế - Các thông tin về đơn vị có thể nhận qua văn bản. Giờ em cho các văn nghệ sỹ đi thăm và chụp hình lưu niệm ở cột mốc quốc gia số 65, thăm cửa khẩu Hoàng Diệu, thăm cầu Sông Măng để biết con sông ngăn cách hai quốc gia sâu rộng ra sao. Và nếu có thể, em hỗ trợ đoàn “xuất ngoại", sang chào anh em Công an cửa khẩu Lapakhe nữa nhé!
Thành đáp “Được ạ"! Và chúng tôi lên đường.
Cột mốc số 65 đây rồi! Ánh nắng xiên hông lúc nửa chiều lúc cao điểm mùa khô khiến mặt đá hoa cương khắc hai chữ VIỆT NAM càng sáng loá. Cột mốc quốc gia này được xây dựng từ năm 2007, ngay mé phải cầu Sông Măng - con sông có nhiều đoạn chảy rất xiết vào mùa mưa. Nhưng đang là cao điểm mùa khô nên lòng sông cạn trơ đáy, hai bên bờ lộ ra những phiến đá và những luồng nước yếu ớt, trông giống như thác nước nhân tạo trong công viên thiếu nhi. Sau thủ tục lau rửa cột mốc, chúng tôi nghiêm trang thực hiện nghi thức chào cột mốc và nghe một sỹ quan của đồn giới thiệu về cột mốc đôi này. Đã nhiều lần đứng nghiêm trang trước các cột mốc quốc gia, lần nào tôi cũng thấy lòng rưng rưng xúc động, bởi mỗi cột mốc chủ quyền của đất nước đều thấm đẫm máu xương của những người lính canh giữ bờ cõi.
Nhìn lòng Sông Măng cạn trơ đáy, một nhà thơ thảng thốt kêu lên:
- Trời! Sông Măng đây ư? Trước khi lên biên giới, mình đã hình dung và muốn tận mắt chứng kiến một dòng sông ạt ào cuộn chảy, một dòng sông gầm rú hung tợn để xây dựng hình tượng bi tráng về người lính biên thùy khi phải gồng mình chống chọi với thiên nhiên trong thực hiện nhiệm vụ cao cả là giữ yên vùng biên ải.
Nghe tâm tư thật lòng của nhà thơ, một số người gật đầu đồng tình. Ôm súng đứng gác giữa cầu Sông Măng, nụ cười của người chiến sỹ biên phòng sáng loá trên gương mặt sạm đen nắng gió:
- Dạ, có thể chú chưa có được bài thơ như ý về biên giới, nhưng mùa khô chúng con làm nhiệm vụ đỡ cực hơn. Còn mùa mưa, nước Sông Măng lên cao, chúng con tuần tra cực lắm chú ơi!
Rồi anh lính trẻ cho biết các đối tượng buôn lậu thường lợi dụng mùa mưa, khi nước Sông Măng dâng cao đột ngột, dòng chảy xiết để vận chuyển hàng cấm như pháo nổ, thuốc lá, đường cát, thậm chí ma túy, gây nguy hiểm trực tiếp cho tính mạng cán bộ, chiến sĩ khi tuần tra bằng xuồng máy hoặc lội suối để đuổi bắt hàng lậu.
Từ cột mốc số 65, chúng tôi nhìn theo hướng tay người chiến sỹ biên phòng. Bên kia cầu Sông Măng, chỉ cách cột mốc số 65 chừng vài trăm mét, một casino phía nước bạn mới được dựng lên chưa lâu, mái ngói đỏ tươi thấp thoáng dưới những tán cây dày dặn. Cảnh trí vùng biên cho người ta một cảm giác yên bình, nhưng ẩn sau cái vẻ bình yên bởi màu xanh cây lá ấy là bao nguy cơ tiềm ẩn khi hằng ngày hằng giờ, những con bạc khát nước từ Việt Nam vẫn liều mạng vượt biên sang Campuchia thử vận đỏ đen. Bao bi kịch gia đình bắt đầu từ đây, kéo theo hệ lụy là sự bất ổn về an ninh trật tự khu vực nội địa và biên giới. Rồi các đối tượng buôn lậu thường lợi dụng đêm tối cùng địa hình hiểm trở, men theo các đường mòn, lối mở để vận chuyển hàng lậu. Vì mối lợi không nhỏ nên trong nhiều trường hợp, những kẻ buôn lậu trở nên manh động, rất nguy hiểm.
Tuyến biên giới do đồn Hoàng Diệu quản lý khá dài, chủ yếu là đường sông và nhiều đường mòn, lối mở khiến việc kiểm soát, chốt chặn 24/24 giờ đòi hỏi nguồn nhân lực rất lớn. Trong hoàn cảnh ấy, cán bộ, chiến sỹ đồn biên phòng Hoàng Diệu đã thực hiện chủ trương để mỗi người dân biên giới trở thành tai mắt, thành “cánh tay nối dài" mật thiết, cùng những người lính biên phòng xây dựng thế trận lòng dân vững chắc để giữ bình yên vùng biên giới. Đồn chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương vừa đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu và thực hiện tốt Luật An ninh biên giới, Quy chế biên giới; vừa hỗ trợ giúp nhân dân trên địa bàn phát triển kinh tế. Từ đây, các mô hình “Ngân hàng dê/bò", “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương", “Nâng bước em đến trường", “Con nuôi biên phòng", “Điểm sáng văn hóa vùng biên"… đã giúp người dân cải thiện đời sống, xa dần cám dỗ từ việc xách hàng thuê hoặc cung cấp thông tin cho bọn buôn lậu. Thời điểm hiện tại, đơn vị đang đỡ đầu 3 học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn xã Hưng Phước, 1 học sinh người Campuchia trên địa bàn ngoại biên đối diện với mức hỗ trợ 500 ngàn đồng/em/tháng; hỗ trợ 4 học sinh trong Đề án “Cán bộ chiến sĩ Quân đội nâng bước em đến trường" với mức 7,4 triệu đồng/em. Hỗ trợ học sinh trong chương trình “Nâng bước em đến trường" và “Con nuôi đồn Biên phòng" với số tiền 21 triệu đồng/quý… Nguồn kinh phí này từ sự đóng góp, tiết kiệm của cán bộ, chiến sỹ đơn vị. Đồn còn vận động, trao tặng một căn nhà “Nghĩa tình biên giới" trị giá 130 triệu đồng; Phối hợp với Hội LHPN xã và ấp 4 thực hiện chương trình “Hũ gạo tình thương" và nhiều lần cùng tuần tra phát quang cột mốc…
Tác giả chụp hình lưu niệm cùng chiến sỹ biên phòng tại cầu Sông Măng
Biên giới thật yên bình. Mỗi ngày, người dân hai nước vẫn qua lại thăm thân, chữa bệnh và làm ăn, buôn bán. Nhưng thời nào cũng thế, lực lượng biên phòng luôn là đôi mắt tinh tường nơi phên dậu Tổ quốc. Đôi mắt ấy không chỉ quan sát mà còn cảm nhận từng biến động nhỏ nhất nơi địa đầu Tổ quốc để có phương án bảo vệ đất nước, bảo vệ sự bình yên cho Nhân dân. Thế nên chưa một phút giây cán bộ, chiến sỹ đồn biên phòng Hoàng Diệu lơ là, mất cảnh giác, nhất là sau khi xảy ra xung đột vũ trang giữa Campuchia và Thái Lan, khiến làn sóng người Việt hồi hương và người Campuchia sang các nước láng giềng lánh nạn tăng lên. Đêm đêm, những bàn chân chiến sỹ biên phòng vẫn dầm trong nước Sông Măng, kiên trì, nhẫn nại bám theo những dấu hiệu khả nghi. Và rồi, khi bình minh lên, những triền cao su thẳng tắp đang mướt xanh màu lá mới hay những rẫy hồ tiêu xanh ngắt, trĩu hạt giống như những bức tranh thuỷ mặc sống động lại hút hồn những ai lần đầu có mặt nơi biên ải. Và dòng sông Măng lại soi bóng những người lính trẻ vững bước trên đường tuần tra.
Chúng tôi chia tay cán bộ, chiến sỹ đồn biên phòng cửa khẩu Hoàng Diệu lúc chiều muộn, khi những mái nhà ẩn hiện dưới những vòm cây đã thẫm lại và bảng lảng khói lam chiều - một hình ảnh thân thương, bình dị và ấm áp như bao miền quê trên đất Việt. Nhưng để giữ được vẻ thân thương, bình dị ấy, và phía sau màu xanh ngút ngàn của những rẫy hồ tiêu, những triền cao su xanh ngút ngàn kia, bên cạnh mồ hôi, công sức của người dân biên giới thì không biết bao nhiêu máu đào, bao nhiêu mồ hôi, công sức của những người lính biên phòng đã đổ xuống, để biên giới được yên bình, ấm áp như thế!