Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là một mốc son mới trong lịch sử lãnh đạo của Đảng bộ, tạo nên niềm tự hào, phấn khởi, quyết tâm mới trong 4, 5 triệu cán bộ, đảng viên, nhân dân địa phương. Được tổ chức quản trị theo mô hình đô thị hiện đại, Đồng Nai sẽ có thêm cơ chế, chính sách và dư địa để kết hợp hài hòa, hiệu quả giữa tăng trưởng kinh tế với mở rộng không gian đô thị gắn liền bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa - lịch sử, góp phần nuôi dưỡng lòng yêu nước, đánh thức ý chí dấn thân viết tiếp những trang sử vàng của quê hương.
Đồng Nai, thành phố thân yêu!
Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là giải pháp quan trọng để phát huy đầy đủ tiềm năng, lợi thế và vai trò của địa phương trong không gian phát triển của vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Theo Đề án thành lập thành phố Đồng Nai, địa phương đã đạt tiêu chí Đô thị loại I, hoàn toàn đáp ứng đủ các tiêu chí để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Nổi bật, Đồng Nai có diện tích tự nhiên khoảng 12.737, 18 km², chiếm khoảng 3, 84% diện tích tự nhiên cả nước và khoảng 45, 4% diện tích của vùng Đông Nam Bộ. Quy mô dân số khoảng 4, 49 triệu người, đứng thứ 5 cả nước, với 37 dân tộc sinh sống, tạo nên sự đa dạng về bản sắc văn hóa. Toàn thành phố có 95 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 33 phường và 62 xã. Trong đó, phường Trấn Biên là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế và văn hóa - xã hội của thành phố Đồng Nai. Thế mạnh khác biệt của Đồng Nai là có hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông tương đối đồng bộ với đầy đủ năm loại hình giao thông gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường hàng hải và đường hàng không. Điển hình, dự án Cảng hàng không Quốc tế Long Thành có quy mô khoảng 5.000 ha, công suất thiết kế đạt khoảng 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm khi hoàn thành toàn bộ các giai đoạn, được xác định là công trình hạ tầng chiến lược có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Một trong những quan điểm phát triển thành phố Đồng Nai được Đảng bộ, chính quyền địa phương xác định là xây dựng và phát triển Đồng Nai “văn minh - hiện đại - hạnh phúc"; lấy con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và mục tiêu của sự phát triển; lấy giá trị văn hóa, nâng cao sức khỏe, đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân là trụ cột của sự phát triển bền vững.
Mọi nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số hài hòa với phát triển văn hóa-xã hội nhằm hướng đến mục tiêu chung tầm nhìn đến năm 2035: Đồng Nai là đô thị động lực mới của quốc gia. Phát triển Đồng Nai trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics, kinh tế hàng không và dịch vụ chất lượng cao của quốc gia và khu vực, có năng lực cạnh tranh quốc tế; phát triển theo mô hình đô thị ven sông, đô thị đa trung tâm, đô thị đa mục tiêu, xanh, thông minh. Phát triển kinh tế gắn chặt với phát triển văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường; không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc của Nhân dân; bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế sâu rộng; hướng đến xây dựng thành phố Đồng Nai kết nối toàn cầu.
Một Đồng Nai phát triển lên Thành phố hôm nay không chỉ nằm ở những con số ấn tượng về quy mô kinh tế, đóng góp ngân sách quốc gia, thu nhập bình quân đầu người hay hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, liên hoàn… mà diện mạo, tầm vóc Đồng Nai còn được bồi đắp từ chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa, khí phách cách mạng hào hùng. Vị thế vùng đất này đã được hình thành xuyên suốt qua hơn 325 năm lịch sử. Đặc biệt, thành tựu to lớn kết tinh từ bàn tay, khối óc của cán bộ, đảng viên, người dân Đồng Nai kiên trung, nghĩa tình, xây dựng quê hương đi lên vững vàng dựa trên nền tảng vững chắc của những giá trị văn hóa căn cốt đã trở thành máu thịt.
Khơi thông dư địa phát triển văn hóa xứng tầm
Đồng Nai là địa phương có bề dày truyền thống lịch sử lâu đời, hơn 325 năm hình thành và phát triển, gắn liền với tiến trình mở cõi phương Nam của dân tộc. Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh được chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào kinh lược vùng đất phương Nam, lập dinh Trấn Biên, đặt nền móng cho quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai ngày nay. Đây được xem là dấu mốc lịch sử quan trọng trong tiến trình xác lập chủ quyền và tổ chức quản lý hành chính của nhà nước phong kiến Việt Nam đối với vùng đất Nam Bộ. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử và những lần điều chỉnh địa giới hành chính, vùng đất Đồng Nai vẫn luôn giữ vị trí quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển và định hình không gian kinh tế - xã hội của Nam Bộ. Trong lịch sử phát triển của vùng đất này, Nông Nại đại phố (nay thuộc Cù lao Hiệp Hòa) từng là một trong những thương cảng sầm uất bậc nhất của Nam Bộ vào thế kỷ XVII - XVIII, đóng vai trò trung tâm giao thương quan trọng của khu vực. Truyền thống thương mại, giao lưu kinh tế và văn hóa hình thành từ rất sớm đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình phát triển đô thị của Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay.
Không chỉ có bề dày lịch sử lâu đời, Đồng Nai còn là vùng đất hội tụ và giao thoa của nhiều giá trị văn hóa đặc sắc. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 37 dân tộc trong tổng số 54 dân tộc anh em của Việt Nam sinh sống, hơn 863 cơ sở tín ngưỡng và 24 tổ chức thuộc 10 tôn giáo, tạo nên sự đa dạng văn hóa phong phú và bản sắc đặc trưng của vùng Đông Nam Bộ.
Những năm qua, lĩnh vực văn hóa được Đảng bộ, chính quyền địa phương thường xuyên quan tâm, chú trọng đầu tư phát triển toàn diện, vừa bảo tồn, kế thừa giá trị truyền thống, vừa nâng cao đời sống tinh thần nhân dân. Nổi bật, công tác xây dựng và phát triển văn hóa được triển khai đồng bộ, chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Địa phương hiện có 121 di tích được xếp hạng, gồm 06 di tích quốc gia đặc biệt, 42 di tích quốc gia và 73 di tích cấp tỉnh, cùng gần 1.500 di tích đã kiểm kê. Tiêu biểu như: Văn miếu Trấn Biên - biểu tượng văn hóa, giáo dục của vùng Nam Bộ; Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh - ghi dấu công lao xác lập chủ quyền và tổ chức bộ máy hành chính tại phương Nam; Chiến khu Đ - di tích cách mạng; Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng; Núi Bà Rá - Thác Mơ - Sóc Bom Bo… di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quan trọng gắn với các cuộc kháng chiến của dân tộc. Bên cạnh đó, còn có nhiều loại hình di sản phong phú như di tích khảo cổ học, di tích lịch sử - văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, tín ngưỡng, tôn giáo và các địa điểm lưu niệm danh nhân. Đồng Nai duy trì hơn 100 lễ hội truyền thống hằng năm, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của nhiều cộng đồng dân cư. Hệ thống thiết chế văn hóa được đầu tư với 09 thiết chế cấp tỉnh (nay là thành phố), 257 trung tâm văn hóa - thể thao cấp xã, 1.693 nhà văn hóa - khu thể thao ấp, khu phố và 14 nhà văn hóa dân tộc. Việc kết hợp giữa bảo tồn giá trị truyền thống với hiện đại hóa, chuyển đổi số đã góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đây là nền tảng để Đồng Nai tiếp tục phát triển bền vững, hướng tới mục tiêu trở thành đô thị hiện đại, văn minh.
Những giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc đã tạo nên bản sắc riêng của Đồng Nai, đồng thời là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, du lịch lịch sử và giáo dục truyền thống, nơi hội tụ tinh hoa lan tỏa văn hóa nghĩa tình Đồng Nai góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và quảng bá hình ảnh địa phương.
1.000 phụ nữ Đồng Nai mặc áo dài, đội nón lá xếp hình kỷ niệm 50 năm Giải phòng miền Nam trước cổng Công viên Biên Hùng - Ảnh: Nguyễn Anh Trọng
Việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương được kỳ vọng tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, mở ra cơ hội quan trọng để bảo tồn, tôn tạo và phát huy xứng tầm các giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc của địa phương. Công tác quản lý và bảo tồn di sản sẽ được nâng cao thông qua cơ chế quản lý hiện đại, nguồn lực đầu tư lớn hơn và hệ thống chính sách phát triển phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi để huy động các nguồn lực tài chính, nguồn vốn xã hội hóa và sự tham gia của các tổ chức, chuyên gia trong và ngoài nước vào công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di sản văn hóa. Kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế năng động với bảo tồn các giá trị văn hóa, truyền thống đấu tranh cách mạng, tinh thần yêu nước, dũng cảm, kiên cường với phong trào đấu tranh tại Nhà lao Tân Hiệp, các căn cứ cách mạng như Chiến khu Đ, Rừng Sác, Căn cứ Bộ Chỉ huy Miền (Tà Thiết), … và giá trị xây dựng hình ảnh một đô thị hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ gìn và phát huy bản sắc lịch sử - văn hóa đặc trưng. Qua đó, Đồng Nai không chỉ phát huy hiệu quả các giá trị di sản phục vụ cho sự phát triển của địa phương mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa của dân tộc Việt Nam trong tiến trình hội nhập và phát triển.
Một trong những khâu đột phá được địa phương ấn định là khai thác hiệu quả các lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch văn hóa, gắn với các khu vực trọng điểm như hồ Trị An, núi Chứa Chan, Vườn Quốc gia Cát Tiên và hệ thống sông hồ. Khai thác hiệu quả hệ thống sông Đồng Nai để phát triển không gian đô thị ven sông hiện đại, kết hợp sinh thái - văn hóa - du lịch, hình thành các đại lộ ven sông, công viên sinh thái và các khu dịch vụ, văn hóa - nghệ thuật.
Quan điểm định hướng phát triển lĩnh vực văn hóa - xã hội mà Đồng Nai nhấn mạnh trong giai đoạn tới là phát triển văn hóa theo hướng xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn chặt với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa và hội nhập quốc tế. Văn hóa được xác định vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và hình thành con người Đồng Nai năng động, nghĩa tình, sáng tạo và có trách nhiệm với cộng đồng.
Đích đến mục tiêu phát triển văn hóa của Đồng Nai nhằm xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển con người Đồng Nai toàn diện về nhân cách, đạo đức, tri thức và lối sống. Đồng thời, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của người dân và bảo đảm mọi tầng lớp nhân dân đều có điều kiện tham gia các hoạt động văn hóa. Phấn đấu tiếp tục bảo tồn, tôn tạo và phát huy hiệu quả các di tích lịch sử - văn hóa, nâng cao chất lượng quản lý và khai thác các di tích gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch. Các lễ hội truyền thống và giá trị văn hóa đặc trưng của các dân tộc trên địa bàn được bảo tồn và phát huy bền vững.
Hào khí, văn hóa Trấn Biên mãi là ngọn lửa soi đường cho những quyết sách cải cách toàn diện, hành động quyết liệt nâng tầm văn hóa Đồng Nai trong thời đại mới. Đi sâu giải pháp, Đồng Nai tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và sự quản lý của chính quyền trong công tác phát triển văn hóa. Các chủ trương, chính sách phát triển văn hóa sẽ được triển khai đồng bộ gắn với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Tập trung đầu tư bảo tồn, trùng tu và tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác các di tích gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch. Hệ thống thiết chế văn hóa tiếp tục được hoàn thiện, nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu sinh hoạt văn hóa của người dân. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng, hội thi, hội diễn và giao lưu văn hóa sẽ được tổ chức thường xuyên nhằm nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.
Trong điều kiện nhịp độ đổi mới diễn ra sôi động, để phục vụ bảo tồn và phát huy xứng tầm hiệu quả các giá trị văn hóa - lịch sử và điểm nhấn hoạt động văn học, nghệ thuật, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu thụ hưởng văn hóa của các tầng lớp nhân dân, cần sớm xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù về văn hóa với những quy định mang tính vượt trội, khác biệt, nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, ưu tiên nguồn lực để bảo tồn, phát huy và phát triển các giá trị văn hóa, nghệ thuật, di sản dân tộc, đúng với tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW 2026. Ngay cả tổ chức Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Nai cũng cần được quan tâm đổi mới, nâng tầm về mặt thiết chế pháp lý, để nâng cao chất lượng hoạt động, thực thi tốt sứ mệnh trong bối cảnh mới, cùng kiến tạo thành phố Đồng Nai xanh, thịnh vượng, hiện đại, giàu bản sắc trong kỷ nguyên mới.
T.H
Nguồn: Văn nghệ Đồng Nai số 98 (Tháng 4 năm 2026)