Nhà văn chiến sĩ Hoàng Văn Bổn lấy lý tưởng cách mạng là lẽ sống, lấy văn nghiệp phục vụ công cuộc cách mạng, có công lao to lớn trong xây dựng sự nghiệp văn học nghệ thuật ở Đồng Nai.
Cách đây vừa 20 năm, nhà văn Hoàng Văn Bổn nguyên Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Nai, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Đồng Nai đã từ biệt chúng ta. Ông sinh ngày 7/5/1930, tại làng Bình Long, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai, trong một gia đình nông dân Nam Bộ yêu nước, bên bờ con sông Đồng Nai linh thiêng như chữ dùng của nhà văn Hoàng Văn Bổn trong các trang viết của mình.
Nhà văn Hoàng Văn Bổn
Cuộc đời của nhà văn Hoàng Văn Bổn là cuộc đời của một trang nam nhi thời tao loạn, oanh liệt, đáng sống và dám sống. Ông sống trọn đời mình trong cơn bão lửa chiến tranh cách mạng, trong cuộc trường chinh giành độc lập tự do cho dân tộc, giành quyền sống, quyền làm người, bảo vệ phẩm giá con người, xây dựng cuộc sống yên lành, mưu cầu hạnh phúc cho tất cả mọi người như mong ước của Bác Hồ kính yêu.
Ông là một nhà văn chiến sĩ, lấy lý tưởng cách mạng là lẽ sống, lấy văn nghiệp phục vụ công cuộc cách mạng. Dấu chân ông từ những năm tháng đầu tiên thời thanh niên rời con đường làng Bình Long, Bình Lợi quánh vị phù sa sông Đồng Nai ra đi theo tiếng gọi non sông, gia nhập lực lượng kháng chiến, in dấu lên mọi miền đất nước, khắp các chiến trường Đông Dương, các trọng điểm đánh phá ác liệt của kẻ thù: Chiến khu Đ, miền Tây Nam bộ, rừng núi Trường Sơn, Đất lửa Hàm Rồng, tuyến lửa Khu Bốn, hải đảo Hòn Mê, Bạch Long Vĩ, Biên giới phía Bắc, biên giới Tây Nam, chiến trường Lào - Campuchia,... lu bù bom đạn, chất chồng hiểm nguy và gian khổ. Ông tham gia nhiều chiến dịch lịch sử, nhiều trận đánh lịch sử như: Tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân Mậu Thân 1968, Chiến dịch Đường Chín Nam Lào, chiến dịch giải phóng Quảng Trị, Chiến dịch Mười hai ngày đêm Hà Nội- Điện Biên Phủ, Tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân 1975, chiến tranh bảo vệ Biên giới Tây Nam, chiến tranh bảo vệ Biên giới phía Bắc, cùng bước chân Quân tình nguyện Việt Nam giúp bạn đánh đổ bè lũ diệt chủng Pôn Pốt đem lại hoà bình, phát triển cho đất nước Campuchia, trực tiếp cùng các cán bộ, biên kịch, nghệ sĩ Điện ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam giúp bạn xây dựng nền điện ảnh cách mạng Campuchia từ con số không.
Là một trong những hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957), nhà văn Hoàng Văn Bổn có nhiều đóng góp to lớn trong sự nghiệp xây dựng nền văn học cách mạng, ông là nhà văn lớn, nhà văn tiêu biểu của Nam Bộ - Đồng Nai. Gần tám mươi năm sống, chiến đấu, lao động không ngưng nghỉ, nhà văn, nhà biên kịch Hoàng Văn Bổn đã để lại một sự nghiệp đồ sộ cả trong văn chương và điện ảnh: 50 bộ tiểu thuyết, tập truyện ngắn, bút ký, ký sự, chân dung, 25 kịch bản phim được dựng và trình chiếu cùng hàng ngàn bài báo văn học khác.
Cảm hứng sử thi, anh hùng ca, tráng ca hừng hực trong các tác phẩm của ông, ghi lại, dựng lại, phản ánh cuộc chiến đấu anh hùng của quân và dân ta trong công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, kháng chiến chống xâm lược, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc, trong đó có sự tham gia của những người dân Đồng Nai quê hương, của chính dòng họ ông, gia đình ông, và ông- một người lính dũng cảm, can trường, một tài năng văn chương, nghệ thuật.
Nhiều tác phẩm của ông thăng hoa, neo lại trong lòng bạn đọc nhiều thế hệ, đứng vào hàng những tác phẩm tiêu biểu của văn chương và điện ảnh cách mạng Việt Nam, được trao các giải thưởng quốc gia, quốc tế, được đưa vào giảng dạy trong nhà trường. Xin được lược kể: Vỡ đất (tiểu thuyết, 1953), Bông hường bông cúc (tiểu thuyết), Trên mảnh đất này (tiểu thuyết, 1962), Mùa mưa (tiểu thuyết), Tướng Lâm Kỳ Đạt (truyện thiếu nhi, 1962), Hàm Rồng (ký sự,1968), Sóng Hòn Mê (ký sự, 1971), Lũ chúng tôi (tiểu thuyết, 1981), Sóng bạc đầu (tiểu thuyết, 1982), Nhớ phố phường (tiểu thuyết); Bầu trời mặt đất (tiểu thuyết); Nước mắt giã biệt (tiểu thuyết, 4 tập, 1994), Miền đất ven sông (tiểu thuyết, 2 tập), Tuổi thơ ngọt ngào (hồi ký, 1994), Người cùng thời (hồi ký); Người điên kể chuyện người điên (tập truyện ngắn, 1992), Một ánh sao đêm (ký),… và các kịch bản phim: Lá cờ chuẩn, Từ trận đầu đánh thắng, Hàm Rồng, Chiến đấu giữ đảo quê hương, Trận địa bên kia Sông Cấm, Những cô gái C3 Quân Giải phóng, Chiến thắng Xuân 1975 lịch sử , Lịch sử không lặp lại, Theo chân chiến sĩ,…
Cùng với nhiều huân huy chương, giải thưởng Nhà nước cao quý trao tặng công lao, thành tích to lớn trong sự nghiệp cách mạng, nhà văn Hoàng Văn Bổn đã nhận được nhiều giải thưởng đặc biệt dành cho những người sáng tạo văn học nghệ thuật: Giải Nhất Giải thưởng Văn học Cửu Long của UBHCKC Nam Bộ cho tiểu thuyết đầu tay Vỡ đất (năm 1953), 2 lần Giải thưởng Văn học Nghệ thuật của Bộ Quốc phòng, Giải thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp VHNT Việt Nam, Giải thưởng văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Việt Nam, Giải thưởng Hội Nhà văn TP.HCM, Giải Đặc biệt Giải thưởng VHNT Trịnh Hoài Đức,..Các giải thưởng điện ảnh: Giải thưởng Quốc tế Giải Vàng Jores Ivens, 2 Giải Vàng Liên hoan phim quốc tế Lai Xích, 4 Giải Bông sen vàng, 5 Giải Bông sen Bạc của các liên hoan phim trong nước,…
Đặc biệt, nhà văn Hoàng Văn Bổn đã được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật, đợt 2, năm 2006 cho các tác phẩm lớn của ông.
Nhà văn Hoàng Văn Bổn còn có công lao to lớn trong xây dựng sự nghiệp văn hoá, văn học nghệ thuật ở Đồng Nai quê hương. Ngay sau những ngày thành lập Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Nai (12/1979), Lãnh đạo Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Đồng Nai đã trân trọng mời nhà văn Hoàng Văn Bổn (khi đó đang làm Trưởng Ban biên tập Xưởng phim Quân đội nhân dân Việt Nam) về xây dựng quê hương, xây dựng nền văn học nghệ thuật tỉnh. Cùng với nhà văn Lý Văn Sâm và các nhà văn, nghệ sĩ tiền bối, nhà văn Hoàng Văn Bổn đã sáng lập, xây dựng Hội VHNT Đồng Nai, phát hiện, đào tạo, dìu dắt những lớp văn nghệ sĩ Đồng Nai đầu tiên sau ngày hoà bình, thống nhất đất nước 30-4-1975, đặt nền móng, xây dựng, phát triển nền văn học nghệ thuật Đồng Nai, nối tiếp truyền thống, nối dòng văn mạch Nam Bộ từ nhiều trăm năm trước.
Lãnh đạo Đồng Nai đã trân trọng đánh giá: “Đảng bộ, chính quyền, nhân dân Đồng Nai xin ghi nhận công lao to lớn của nhà văn Hoàng Văn Bổn trong xây dựng nền văn học nghệ thuật địa phương, góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa mới trên đất Đồng Nai" (Điếu văn của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Đồng Nai tại Lễ truy điệu nhà văn Hoàng Văn Bổn).
Nhà văn Hoàng Văn Bổn đã được đặt tên cho một con đường đẹp thuộc khu đô thị thành phố Đồng Nai - đường Hoàng Văn Bổn chạy hướng tới làng quê nơi sinh ra ông,
Những người cầm bút Đồng Nai thế hệ trưởng thành sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng vô cùng biết ơn và ghi nhớ mãi về một người thầy, một nhà văn lớn đã tận tình phát hiện, nâng đỡ và khuyến khích trên con đường sáng tạo nghệ thuật cao quý mà gian nan, đòi hỏi nhiều tâm sức, tài năng.